تاریخ ناگسستنی شعر وسیاست در ایران وافغانستان

دسته: تحلیل
نویسنده: لطف الله فلاح
1404/08/20
9:34 ق.ظ
بازدید: 21

پایگاه خبری تحلیلی روایت : در طول تاریخ فرهنگ ایرانی، شعر هرگز سکوت‌گزین در برابر ظلم نبوده؛ بلکه، از فردوسی تا شاعران امروز افغانستان و ایران، کلام به شمشیری برای عدالت و آزادی تبدیل شده است.در سکوت‌های طولانی تاریخ، وقتی زبان سیاست بسته می‌شود و انسان‌ها از گفتن حقیقت باز می‌مانند، شعر نفس می‌کشد. شعر، در فرهنگ ایرانی، همواره فراتر از زیبایی‌گرایی بوده؛ گاه آینه‌ای برای هویت ملی، گاه سکویی برای فریاد درد، و گاه شمشیری در دستان عدالت‌خواهان.

در طول تاریخ فرهنگ ایرانی، شعر هرگز سکوت‌گزین در برابر ظلم نبوده؛ بلکه، از فردوسی تا شاعران امروز افغانستان و ایران، کلام به شمشیری برای عدالت و آزادی تبدیل شده است.در سکوت‌های طولانی تاریخ، وقتی زبان سیاست بسته می‌شود و انسان‌ها از گفتن حقیقت باز می‌مانند، شعر نفس می‌کشد. شعر، در فرهنگ ایرانی، همواره فراتر از زیبایی‌گرایی بوده؛ گاه آینه‌ای برای هویت ملی، گاه سکویی برای فریاد درد، و گاه شمشیری در دستان عدالت‌خواهان.

این رابطهٔ ژرف و ناگسستنی میان واژه و قدرت، از «شاهنامه» تا شعارهای خیابانی امروز، سیری پیوسته داشته است. فردوسی، با شاهنامه، نه تنها داستان‌های کهن را نگاشت، بلکه در سایهٔ واژگان، هویت و عدالت ایرانی را از فراموشی نجات داد. در قرون بعد، عطار و مولوی در لفافهٔ عرفان، نابرابری‌های جامعه را شکافته و از ستمگران پرسیدند: «چه رسد که چو جامهٔ تو خوب باشد / جامهٔ برادرِ تو پوسیده باشد؟» این زبان نقد، هرچند پنهان، همیشه ریشه در دغدغهٔ سیاسی و اجتماعی داشت. در افغانستان، شعر همیشه با سرنوشت ملت در هم تنیده بوده است.

در دل جنگ، تبعید و شکست، شاعرانی چون خلیل‌ الله خلیلی و واصف باختری، کلام را به سنگر مقاومت تبدیل کردند. پس از اشغال‌های متوالی، اشعاری مانند «بازگشت» اثر محمدکاظم کاظمی، نه تنها درد مهاجرت و پراکندگی را بیان کرد، بلکه پرسشی بنیادین از جایگاه انسان در سیاست و جغرافیا مطرح نمود. در این مسیر، صدای زنان شاعر افغانستانی همچون خالده فروغ نادیا انجمن و… همواره شاهدی بر ظلم دوگانهٔ سیاسی و جنسیتی بوده؛ ظلمی که نه تنها در خیابان، بلکه در خانه و نگاه نیز جا داشته است. در ایران معاصر نیز این رابطه ادامه یافته است.

احمد شاملو، با آن «ما که گفتیم سکوت، سیاه‌ترین سرماست»، شعر را به فریادی برای آزادی تبدیل کرد. در ستمگاه‌ها، شعر همیشه رمزآلود بوده تا بماند. و همین رمزآلودگی، همین نیمه‌گفته‌ها، قدرتِ شعر مقاومت را دوچندان کرده است؛ چرا که در آنجاست که حقیقت، با دوام‌ترین زبان خود می‌گوید: من هستم. در دنیای امروز، شعر دیگر تنها در کتاب‌ها نیست؛ در توییت‌ها، در ویدیوهای کوتاه، در خیابان‌های کابل و تهران زنده است. شعر آن زمان سیاست می‌شود که سکوت مردم را بشکند

و سیاست وقتی شعر می شود که به عدالت نفس بکشد!

نوشته های مرتبط :