تحلیل

نظم نوین جهانی مورد نظر چین چگونه خواهد بود؟

۱۴۰۴/۰۶/۱۲ 08:53 بدون دیدگاه

در نشست اخیر سازمان همکاری شانگهای (SCO) که روزهای اول و دوم سپتامبر ۲۰۲۵ در تیان‌جین چین برگزار شد، رئیس‌جمهور شی جین‌پینگ طرحی برای «نظم نوین جهانی» ارائه کرد؛ طرحی که با تأکید بر چندقطبی‌سازی، تقویت ساختارهای اقتصادی و امنیتی غیرغربی و تضعیف هژمونی دلار و بلوک غربی تعریف می‌شود. از دیر زمانیست بحث هژمونی غرب و مقابله با آن در دنیایی سیاست مطرح است. خیلی‌ها را باور بر این است که پایان دادت به هژمونی غرب پایان دادن به خیلی از ستم‌های است که در جهان انجام می‌شود. این یادداشت به توضیح این مهم خواهد پرداخت ساختار پیشنهادی

۱۱ سنبله؛ روزی که جوانان تاریخ را ورق زدند

۱۴۰۴/۰۶/۱۲ 08:43 بدون دیدگاه

امیر حبیب‌الله کلکانی، شاه تاجیک‌تبار افغانستان، پس از سرنگونی سلطنت امان‌الله خان به قدرت رسید؛ اما فرمانروایی‌اش تنها ۹ ماه دوام یافت. او سرانجام در اثر غدر و خیانت نادرخان، بنیان‌گذار سلطنت آل‌یحیی، همراه با یارانش به شهادت رسید. پس از قتل، پیکر او و یارانش در یک گور دسته‌جمعی و بی‌نام و نشان در کابل دفن شد؛ و این وضعیت نزدیک به یک قرن ادامه داشت. اما سرانجام، جوانان کشور دست به کار شدند. پس از شش ماه تلاش پی‌گیر، توانستند اجساد او و یارانش را از گور دسته‌جمعی بیرون آورده، در مسجد مصلی کابل بر آن‌ها نماز

خشم طبیعت؛ استفاده‌ مسئولانه از نام خدا

۱۴۰۴/۰۶/۱۱ 15:45 بدون دیدگاه

خشم طبیعت بار دیگر در افغانستان فاجعه آفرید؛ زلزله در کنر بیش از ۸۰۰ شهید و ۲۵۰۰ زخمی بر جای گذاشت. هر بار که سیل، زلزله یا دیگر بلایای طبیعی در افغانستان رخ می‌دهد، بحث‌های فراوانی میان نخبگان در می‌گیرد: نقش خداوند در این رخدادها چیست؟ آیا این فجایع به گناهان انسان‌ها ربط دارد یا نه؟ گروهی که نگران انکار عاملیت انسانی هستند، هرگونه پیوند دادن بلایا به گناه و قهر خداوند را رد می‌کنند و آن را گونه‌ای «تقدیرگرایی» می‌دانند. در مقابل، شماری دیگر که ریشه در باورهای سنتی و مذهبی دارند، نمی‌توانند از نسبت دادن «قهر

زلزله‌ای مرگبار در شرق کشور؛ فاجعه‌ای انسانی و ضرورت همدردی و کمک‌رسانی

۱۴۰۴/۰۶/۱۱ 14:12 بدون دیدگاه

زمین‌لرزه یک‌شنبه شب در ولایت‌های کنر، ننگرهار، لغمان و نورستان، نه تنها خانه‌ها را ویران کرد، بلکه بار دیگر نشان داد که درد و رنج انسان‌ها، قوم، زبان و مرز نمی‌شناسد. با بیش از ۱۰۰۰ جان‌باخته و هزاران زخمی، این حادثه یکی از تلخ‌ترین رویدادهای طبیعی سال‌های اخیر در افغانستان است. در چنین لحظاتی، آنچه بیش از هر چیز اهمیت دارد، همبستگی انسانی، عبور از اختلافات و بسیج ملی و جهانی برای نجات جان‌هاست. افغانستان کشوری است که در طول تاریخ، همواره با زخم‌های طبیعی و انسانی دست‌وپنجه نرم کرده است. از سیلاب‌های ویرانگر گرفته تا زلزله‌های مرگبار، مردم

اخلاق‌گرایی لوکس — سد راه مبارزه واقعی

۱۴۰۴/۰۶/۱۱ 08:19 بدون دیدگاه

دیروز کارزاری تازه در شبکه‌های اجتماعی به‌راه افتاد که بازتاب گسترده‌ای یافت و واکنش‌های گوناگون را برانگیخت. سارا آدامز، کارمند پیشین سازمان استخبارات آمریکا، با نشر عکس‌هایی از همسران مقام‌های طالبان زیر عنوان “خانه‌دارهای طالبان”، به فرمان تازه طالبان اعتراض کرد؛ فرمانی که زنان افغانستان را از داشتن عکس در اسناد هویتی محروم می‌سازد. این اقدام در ظاهر به‌مثابه نوعی اعتراض سیاسی و رسانه‌ای علیه طالبان جلوه کرد، اما در عمق خود بحثی چندلایه را پیش کشید برخی آن را افشاگری دو‌رویی طالبان دانستند و استقبال کردند، در حالی‌که شماری دیگر ازجمله به‌اصطلاح مخالفان طالبان نیز به‌گونه‌ای غیرمنتظره این

مسعود؛ فراتر از قاب جنگ

۱۴۰۴/۰۶/۱۱ 08:12 بدون دیدگاه

مقدمه وقتی نام «احمد شاه مسعود» به گوش می‌رسد، بیشتر نگاه‌ها به تصویر فرمانده‌ای می‌رود که در کوهستان‌ها جنگیده است و برای آزادی سرزمین و مردم خویش، در دو مرحله بزرگ تاریخ معاصر نهایت شجاعت را از خود نشان داد. اما این تنها بخشی از حقیقت زندگی «فرمانده مسعود» است. او نه‌تنها در سطح ملی، بلکه در منطقه و جهان شناخته شده بود و هست، و هر گوشه‌ای از جهان او را به‌عنوان نماد ایستادگی و اندیشه می‌شناسند. برای شناخت درست «فرمانده مسعود» باید از قاب تنگ جنگ بیرون آمد و به ریشه‌های فرهنگی و فکری‌اش نگریست؛ ریشه‌هایی که

آیا قانون که حقوق و آزادی شهروندان را نقض می‌کند بازهم حکم قانون بودن را دارد؟

۱۴۰۴/۰۶/۱۱ 08:05 بدون دیدگاه

اگر یک نگاهی در سیری تکامل بشر بیاندازیم در بیابم که از مشروطه تا امروز مفاهم قانون، عدالت و آزادی‌ در میان جوامع بشری وجود داشته و در قلمروهای تمدنی گوناگون واژگانی چون رتا و آسا نزد آریائیان، تائو و کارما در تمدن آسیای شرقی، kosmos در تفکر یونانی و شریعت در اسلام هریک به گونه‌ای با این مفاهم عجین بوده‌اند و اندیشمندان زیادی ازجمله سقراط پرامون این موضع بحث کرده‌اند. افلاطون در کتاب جمهوری به تفصیل از عدالت سخن می‌گوید، و معتقد است عدالت زمان تأمین خواهد شد که به جای زور و پول، خرد برجامعه حکومت کند

روح آزاد؛ جرئت ایستادن در برابر سنت‌های فرسوده

۱۴۰۴/۰۶/۱۱ 08:03 بدون دیدگاه

مهم‌ترین معنای آزاد بودن این است که با سنت‌های خودمان بی‌پرده روبه‌رو شویم؛ چشم در چشم آن‌ها بدوزیم و نقدشان کنیم. سنت‌ها همیشه در زندگی ما حضور دارند، چه بخواهیم چه نخواهیم. آن‌ها در زبان، در رفتارهای روزمره، در روابط خانوادگی و اجتماعی، در سیاست و حتی در رؤیاهای ما نشسته‌اند. بسیاری از این سنت‌ها ما را ساخته‌اند، به ما هویت داده‌اند و نقطه اتکای جمعی ما بوده‌اند. اما واقعیت این است که همه آن‌ها زایا نیستند. بعضی‌شان دیگر نه تنها سودی ندارند، بلکه همچون باری سنگین بر شانه‌هایمان مانده‌اند. اینجاست که عقلانیت به کمک ما می‌آید. نقد سنت

اقدام آدامز؛ اعتراض به طالبان یا نقض حقوق زنان؟

۱۴۰۴/۰۶/۱۰ 15:00 بدون دیدگاه

دیروز سارا آدامز، کارمند پیشین سازمان استخبارات آمریکا، با راه‌اندازی کارزاری تازه زیر نام «خانه‌دارهای طالبان» موجی از بحث و جدل را در فضای مجازی برانگیخت. اوعکس‌های از همسران طالبان را در شبکه اکس منتشر کرد تا به فرمان تازه طالبان اعتراض کند؛ فرمانی که زنان افغانستانی را از داشتن عکس در اسناد هویتی محروم کرده است. این اقدام آدامز در نگاه نخست، شکلی از اعتراض سیاسی و رسانه‌یی به ستم آشکار طالبان بر زنان افغانستانی بود، اما عمق ماجرا فراتر از یک اعتراض ساده است. در واقع، پرسش اصلی این است که آیا می‌توان برای مبارزه با نقض

تنوع‌ستیزی؛ از افراط‌گرایان اسلامی تا دین‌ستیزان

۱۴۰۴/۰۶/۱۰ 13:25 بدون دیدگاه

دیشب مطلبی نوشتم درباره‌ی «اسلام عشق» و «اسلام عبوس». در آن یادداشت توضیح دادم که اسلام طالبان، اسلام خوارجی و عبوس است؛ اما اسلام فارسی، اسلام عشق، مدارا و تساهل است. دوست عزیزم، آقای عبدالکبیر ستوده، در واکنش نوشت: «اسلام عشق یک امر خیالی است و این دین از عصر بنیان‌گذار خود تا امروز، مبلغ نفرت و خشونت بوده است.» آنچه ایشان نوشته‌اند، در حقیقت انکار آشکار تعدد و تنوع اسلام‌ها در میان مسلمانان است. اسلام‌های گوناگون در تاریخ اگر به تاریخ اسلام نگاه کنیم، می‌بینیم که این دین در کشورهای مختلف، متناسب با فرهنگ همان جوامع، شکل

کلاهِ کج؛ نمادِ مردی که الگو شد

۱۴۰۴/۰۶/۱۰ 12:57 بدون دیدگاه

در دلِ کوه‌های سر به فلک کشیدهٔ هندوکش، در میانۀ طوفان‌های سهمگین تاریخ، نام‌هایی هستند که از اسطوره‌ها شکوهمندتر می‌درخشند؛ نام‌هایی که بیانشان هم‌پیمانه با بلندای قله‌هاست و تحلیل‌شان نیازمند فرود آمدن به ژرفای دره‌های پرپیچ و خمِ زمانه. از جمله این نام‌های تابناک و در عین حال پرابهام، «فرمانده بزرگ احمد شاه مسعود» است؛ شیر دره پنجشیر، استراتژیستی بی‌همتا و فرمانده‌ای که زندگی‌اش حماسه‌ای برای آزادی بود و مرگ‌ش تراژدیِ ملتی شد. سخن گفتن از او گذشتن از میدانی مین‌گذاری شده از حب و بغض‌هاست. او تیزهوشیِ یک فرمانده را با ایمانِ یک مجاهد درآمیخت، اما تاریخ

نشست شانگهای در چین؛ نمایش قدرت شرق در برابر غرب

۱۴۰۴/۰۶/۱۰ 10:13 بدون دیدگاه

این روزها شهر تیانجین چین میزبان بزرگ‌ترین اجلاس سازمان همکاری شانگهای از زمان تأسیس آن در سال ۲۰۰۱ است؛ نشستی که نه‌تنها از نظر تعداد شرکت‌کنندگان بی‌سابقه است، بلکه از نظر پیام‌های سیاسی و ژئوپلیتیکی نیز نقطه عطفی در تحولات جهانی محسوب می‌شود. حضور رهبران کشورهای کلیدی مانند چین، روسیه، هند و ایران در کنار نمایندگان سازمان‌های بین‌المللی، این اجلاس را به صحنه‌ای برای نمایش همگرایی جنوب جهانی در برابر فشارهای غرب بدل کرده است. یعنی در شرایطی که جهان با بحران‌های چندوجهی مواجه است؛ از جنگ اوکراین و نسل‌کشی در غزه گرفته تا تنش‌های فزاینده در آسیا و

آواز بی‌سقف: زنان افغانستان در جدال با قرن سنگ. از فریاد خیابانی تا زمزمه در پستو، و بازگشت دوباره به میدان

۱۴۰۴/۰۶/۱۰ 10:11 بدون دیدگاه

۱- فریاد در میدان بسته… ۱۵ اگست۲۰۲۱سالی که آسمان کابل خاموش شد، زمین به صحنه‌ای تازه بدل شد؛ صحنه‌ای که در آن صدای زنان، از میان موج‌های ترس و گرد و خاک، قد برافراشت. آن روزها، اعتراض شبیه معجزه‌ای بی‌تمرین بود: صفی کوتاه از زنان، بارانی ملایم و پلاکاردهایی که بیشتر از جوهر، با تپش قلب نوشته شده بودند. پشت هر شعار، زندگی‌ای بود فرو ریخته؛ شغل‌هایی که به یک حکم نانوشته دود شدند، مدرسه‌هایی که یک‌شبه به موزه‌ی سکوت بدل گشتند. با این حال، هر گامشان در خیابان، به اندازه‌ی یک بندر نو در تاریخ عظیم بود. آن

ممنوعیت شعر؛ امضای ترس در پای استبداد

۱۴۰۴/۰۶/۱۰ 10:08 بدون دیدگاه

در تاریخ افغانستان و جهان، هیچ ابزار فرهنگی و هنری به اندازه‌ی شعر، نیرویی ماندگار و برانگیزاننده نداشته است. شعر در سرزمین‌های فارسی‌زبان نه تنها یک هنر، بلکه یک شیوه‌ی اندیشیدن، اعتراض، عشق ورزیدن و بیان آزادی بوده است. حالا که ملاهبت‌الله، رهبر طالبان، سرودن اشعار انتقادی و حتی عاشقانه را ممنوع اعلام کرده، این خود اعترافی آشکار است به ترس او از قدرت کلام و نفوذ فرهنگی شعر. چنین تصمیمی نشان می‌دهد که طالبان بیش از هر چیز، از بیداری ذهن و دل مردم می‌هراسند؛ زیرا می‌دانند یک بیت شعر می‌تواند کاری کند که هزاران خطبه‌ی رسمی و

از بلخ تا بخارا: اسلام عشق در برابر اسلام عبوس

۱۴۰۴/۰۶/۰۹ 15:43 بدون دیدگاه

بجوشید بجوشید که ما اهل شعاریم به جز عشق، به جز عشق، دگر کار نداریم در این خاک، در این خاک، در این مزرعۀ پاک به جز مهر، به جز عشق، دگر تخم نکاریم این ابیات از مولانا جلال‌الدین محمد بلخی است؛ شاعر و عارف سترگ جهان اسلام که به حق لقب «پیامبر عشق» گرفته است. کلیات شمس او سرشار از غزل‌های عاشقانه و شورمندانه است. مولانا شاعری بود برخاسته از سرزمین بلخ؛ سرزمینی که همواره در تاریخ، هم کانون فقیهان و عالمان بوده و هم زادگاه شاعران و عارفان نامدار. بلخ، نخستین سنگر حنفی‌گری در منطقه بود.

حامد کرزی: بازیگر در حاشیه یا تهدید خاموش؟

۱۴۰۴/۰۶/۰۹ 14:21 بدون دیدگاه

افغانستان پس از طالبان، شاهد ظهور و افول چهره‌های سیاسی بسیاری بوده است، اما کمتر کسی به پی‌چیدگی و دوگانگی «حامد کرزی» است. او که روزی به عنوان چهره‌ای میانه‌رو و مورد حمایت غرب بر صندلی ریاست جمهوری تکیه زد، امروز به بازیگری تبدیل شده که نقشش در معادلات قدرت حال و آینده افغانستان، محل پرسش و ابهام است. این تحلیل به بررسی جایگاه کنونی او، روابط مبهم با طالبان و میراث سیاسی‌اش می‌پردازد. حامد کرزی، رئیس جمهور سابق افغانستان (۱۳۸۳–۱۳۹۲)، گه گاهی لقب شاه شجاع را نیز بخود کم آی کرده است. بدون شک آقای کرزی یکی از

هبت‌الله‌شناسی؛ رهبر طالبان از نظر مردم و در نظر سربازانش

۱۴۰۴/۰۶/۰۹ 12:46 بدون دیدگاه

طالبان دیروز در ولایت ارزگان نشستی را زیر عنوان «هبت‌الله‌شناسی» برگزار کردند. پیش از این نیز این گروه گردهمایی‌هایی را زیر نام «امارت‌شناسی» برای دانشجویان، دانش‌آموزان و مردم عادی کشور راه‌اندازی کرده بودند، انگار مردم افغانستان هنوز نیازمند معرفی دوباره و شخصیت چند بعدی هبت‌الله او هستند. اما واقعیت این است که مردم افغانستان هبت‌الله آخندزاده را به‌خوبی می‌شناسند؛ نه از منظر لقب‌ها و تبلیغ‌های رسمی، بلکه از لابه‌لای زخم‌های عمیقی که سیاست‌ها و فرمان‌های او به جامعه بر جای گذاشته است. در حافظه جمعی این سرزمین، نام او با کشتار هزاران زن، مرد و کودک گره خورده و

ایستادگی در کنار فلسطین به بهای خون؛ چه چیزی یمن را کنار فلسطین قرار داده است؟

۱۴۰۴/۰۶/۰۹ 12:29 بدون دیدگاه

در میان طوفان‌های سیاسی و نظامی منطقه و بویژه حملات جنایت کارانه اسرائیل به غزه، یمن به‌عنوان کشوری فقیر، جنگ‌زده و تحت محاصره، نقشی ایفا کرده که بسیاری از دولت‌های ثروتمند عربی از آن شانه خالی کرده‌اند: ایستادن در کنار فلسطین. اما این ایستادگی از کجا می‌آید؟ چه چیزی یمن را با وجود تمام چالش‌ها، در کنار ملت فلسطین قرار داده است؟ پاسخ را باید در ترکیبی از عوامل تاریخی، فرهنگی، دینی و سیاسی جست‌وجو کرد. یمن، کشوری با سابقه‌ای طولانی در مبارزه با استعمار و سلطه‌طلبی، همواره خود را بخشی از محور مقاومت دانسته است. مردم یمن، به‌ویژه

اظهارات یعقوب مجاهد؛ شکاف میان رهبران طالبان در حال علنی شدن است؟

۱۴۰۴/۰۶/۰۹ 11:09 بدون دیدگاه

مصاحبه اخیر یعقوب مجاهد، وزیر دفاع طالبان، با بی‌بی‌سی، بار دیگر اختلاف‌های درونی این گروه و چالش‌های امنیتی افغانستان را یادآوری کرده است. او در اظهاراتی کم‌سابقه، بدون نام بردن مستقیم از هبت‌الله آخندزاده، رهبر طالبان، تلویحاً او را به افراط و سخت‌گیری متهم کرد و بر ضرورت اعتدال در اسلام تأکید ورزید. این سخنان را می‌توان یکی از صریح‌ترین اعتراف‌ها به وجود تضادهای فکری و سیاسی در میان جناح‌های مختلف طالبان دانست. یعقوب مجاهد گفته است: «اسلام دین اعتدال است، اما متأسفانه برخی افراد به‌سوی افراط و برخی دیگر به‌سوی تفریط می‌روند. کسانی که برای خود سهولت می‌خواهند

“رهبر شجاع یا اسطوره مقاومت؟ بررسی ابعاد کاریزمای احمد شاه مسعود”

۱۴۰۴/۰۶/۰۹ 11:02 بدون دیدگاه

مقدمه: احمد شاه مسعود، رهبر مقاوم و فرمانده برجسته جبهه‌های جنگ علیه شوروی سابق و طالبان، نه تنها به عنوان یک فرمانده نظامی بلکه به عنوان یک شخصیت کاریزماتیک در تاریخ افغانستان به یاد مانده است. کاریزمای مسعود در دوران‌های مختلف و به‌ویژه در بحران‌های پیچیده‌ی تاریخی و سیاسی افغانستان، شجاعت و رهبری او را به نمادی از مقاومت و ایستادگی در برابر بی‌عدالتی و سلطه تبدیل کرد. مسعود نه تنها در میدان جنگ، بلکه در عرصه‌ی سیاست و فرهنگ نیز توانست با تأسیس جبهه‌ها و اتحادهای مردمی، نقش کلیدی در شکل‌دهی به هویت ملی افغانستان ایفا کند. آیا