تأملی بر واپسین اظهارات حامد کرزی در گفت‌وگو با اشپیگل آلمان

دسته: تحلیل
نویسنده: شهرام خراسانی
1405/02/02
9:53 ق.ظ
بازدید: 0

پایگاه خبری تحلیلی روایت : اظهارات اخیر حامد کرزی، رییس‌جمهور پیشین افغانستان، در گفت‌وگو با نشریه‌ی آلمانی «اشپیگل» بار دیگر بحث‌های جدی را در مورد نقش، مواضع و میراث سیاسی او در تحولات دو دهه‌ی اخیر افغانستان زنده کرده است. کرزی در این مصاحبه گفته است که مردم افغانستان از جنگ خسته‌اند و خواهان درگیری نیستند، در عین حال به وجود مخالفان محدودیت آموزشی برای دختران در درون طالبان اشاره کرده و هم‌زمان حملات پاکستان به افغانستان را محکوم کرده است. این سخنان در ظاهر ترکیبی از واقع‌گرایی سیاسی و موضع‌گیری انسانی به نظر می‌رسد، اما در بطن خود پرسش‌های جدی در مورد صداقت سیاسی و جایگاه تاریخی او ایجاد می‌کند. حامد کرزی بیش‌ترین اتهامات حمایت و احیای گروه طالبان را در کارنامه دارد.

اظهارات اخیر حامد کرزی، رییس‌جمهور پیشین افغانستان، در گفت‌وگو با نشریه‌ی آلمانی «اشپیگل» بار دیگر بحث‌های جدی را در مورد نقش، مواضع و میراث سیاسی او در تحولات دو دهه‌ی اخیر افغانستان زنده کرده است. کرزی در این مصاحبه گفته است که مردم افغانستان از جنگ خسته‌اند و خواهان درگیری نیستند، در عین حال به وجود مخالفان محدودیت آموزشی برای دختران در درون طالبان اشاره کرده و هم‌زمان حملات پاکستان به افغانستان را محکوم کرده است. این سخنان در ظاهر ترکیبی از واقع‌گرایی سیاسی و موضع‌گیری انسانی به نظر می‌رسد، اما در بطن خود پرسش‌های جدی در مورد صداقت سیاسی و جایگاه تاریخی او ایجاد می‌کند. حامد کرزی بیش‌ترین اتهامات حمایت و احیای گروه طالبان را در کارنامه دارد.

در ادامه به بررسی اظهارات وی پرداخته می‌شود.

کرزی، طالبان و سیاست «سفیدنمایی»

نقش حامد کرزی در سیاست افغانستان همواره با ابهام و تناقض همراه بوده است. او در دوران ریاست‌جمهوری خود بارها به نرم‌گیری حمایت و انعطاف در برابر گروه طالبان متهم شد؛ گروهی که مسئول بخش بزرگی از خشونت‌ها، حملات انتحاری و بی‌ثباتی افغانستان در دو دهه‌ی گذشته است. بسیاری از منتقدان باور دارند که سیاست‌های او در مقاطعی نه‌تنها در جهت تضعیف طالبان نبود، بلکه به بازسازی و مشروعیت‌بخشی سیاسی این گروه نیز کمک کرد.

در همین چارچوب، اظهارات اخیر او درباره‌ی «مخالفان داخلی طالبان با محدودیت آموزش دختران» را نمی‌توان جدا از این پیشینه دید. چنین گزاره‌هایی، بدون ارائه‌ی شواهد روشن و در شرایطی که ساختار قدرت در افغانستان تحت سلطه‌ی کامل طالبان قرار دارد، بیشتر به نوعی تعدیل تصویر این گروه شباهت دارد تا یک تحلیل سیاسی بی‌طرف.

همچنین بخوانید: هشدار پاکستان؛ احتمالِ تکرار حمله ۱۱ سپتامبر از افغانستان وجود دارد

کرزی در مصاحبه خود تأکید می‌کند که مردم افغانستان جنگ نمی‌خواهند. این گزاره در ذات خود درست است؛ جامعه افغانستان سال‌هاست بهای سنگین جنگ‌های داخلی، اشغال خارجی و حاکمیت گروه‌های مسلح را پرداخته است. اما مشکل اصلی در اینجاست که این سخن وقتی از زبان فردی بیان می‌شود که خود در دوره‌ی حکومتش نتوانست یک ساختار پایدار، شفاف و مستقل از گروه‌های شبه‌نظامی ایجاد کند، بیشتر به یک روایت سیاسی بازنویسی‌شده شباهت دارد تا یک حقیقت بی‌طرف.

او همچنین حملات پاکستان به افغانستان را محکوم کرده و گفته است که پاکستان «حاصل کشت خود را برمی‌دارد». این جمله اگرچه در ظاهر انتقادی نسبت به اسلام‌آباد است، اما در عمل در چارچوب همان سیاست دیرینه‌ی دوگانه‌ی کرزی قابل تحلیل است؛ سیاستی که در آن، گاه طالبان به‌عنوان ابزار فشار منطقه‌ای و گاه به‌عنوان یک واقعیت قابل «مدیریت سیاسی» دیده می‌شدند.

در تحلیل جایگاه کرزی، نمی‌توان از اتهاماتی که در طول دوران ریاست‌جمهوری‌اش علیه او مطرح بوده چشم‌پوشی کرد. بسیاری از تحلیلگران و ناظران سیاسی، او را به نوعی تساهل یا حتی تسهیل بازگشت طالبان به صحنه‌ی قدرت متهم کرده‌اند. هرچند این اتهامات در سطح حقوقی اثبات نشده‌اند، اما در سطح سیاسی و تاریخی همچنان بخشی از روایت عمومی درباره‌ی او را شکل می‌دهند.

نکته مهم این است که کرزی امروز در فضایی صحبت می‌کند که افغانستان تحت سلطه‌ی کامل همان گروهی قرار دارد که او در گذشته با آن تعاملات پیچیده و گاه بحث‌برانگیز داشته است. این وضعیت، اظهارات او را برای بسیاری از منتقدان نه به‌عنوان نقد قدرت، بلکه به‌عنوان نوعی هم‌سویی نرم با وضعیت موجود تعبیر می‌کند.

همچنین بخوانید: وضعیت غم‌انگیز شاعران در افغانستان

آخر سخن اینکه؛

اظهارات اخیر حامد کرزی در ظاهر ترکیبی از صلح‌طلبی، نقد منطقه‌ای و اشاره به مسائل اجتماعی است، اما در بطن خود حامل تناقضات عمیق سیاسی است. او از یک‌سو از خستگی مردم افغانستان از جنگ سخن می‌گوید و از سوی دیگر درباره‌ی ساختار درونی طالبان طوری صحبت می‌کند که گویی این گروه یک بازیگر قابل اصلاح و چندصدایی است.

در حالی‌که تجربه‌ی دو دهه‌ی گذشته نشان داده است که طالبان ساختاری ایدئولوژیک و سخت‌گیر دارند، چنین روایت‌هایی بیشتر به بازسازی تصویر سیاسی این گروه کمک می‌کند تا نقد واقعی آن. از این منظر، کرزی همچنان یکی از بحث‌برانگیزترین چهره‌های سیاسی افغانستان باقی مانده است؛ چهره‌ای که سخنانش نه تنها بازتاب واقعیت، بلکه بازتاب تاریخ پرتناقض سیاست افغانستان نیز هست.

نوشته های مرتبط :