افغانستان و عدم احترام به فرهنگ عمومی

دسته: تحلیل
نویسنده: ضیا ضیایی
1404/08/14
11:01 ق.ظ
بازدید: 8

پایگاه خبری تحلیلی روایت : فرهنگ، شالوده‌ی زندگی اجتماعی انسان‌هاست؛ مجموعه‌ای از باورها، ارزش‌ها، آداب، هنرها و دانش‌هایی که در بستر جامعه شکل می‌گیرد و از نسلی به نسل دیگر منتقل می‌شود. در ایران، روز ۱۴ آبان‌/عقرب به عنوان «روز فرهنگ عمومی» نام‌گذاری شده است؛ اما در افغانستان چنین روزی در تقویم رسمی وجود ندارد. این در حالی‌ست که جامعه‌ی افغانستان با تنوع قومی، مذهبی و زبانی گسترده، بیش از هر زمان دیگر نیازمند توجه به فرهنگ عمومی به عنوان بستری برای همزیستی مسالمت‌آمیز، انسجام اجتماعی و توسعه پایدار است.

فرهنگ، شالوده‌ی زندگی اجتماعی انسان‌هاست؛ مجموعه‌ای از باورها، ارزش‌ها، آداب، هنرها و دانش‌هایی که در بستر جامعه شکل می‌گیرد و از نسلی به نسل دیگر منتقل می‌شود. در ایران، روز ۱۴ آبان‌/عقرب به عنوان «روز فرهنگ عمومی» نام‌گذاری شده است؛ اما در افغانستان چنین روزی در تقویم رسمی وجود ندارد. این در حالی‌ست که جامعه‌ی افغانستان با تنوع قومی، مذهبی و زبانی گسترده، بیش از هر زمان دیگر نیازمند توجه به فرهنگ عمومی به عنوان بستری برای همزیستی مسالمت‌آمیز، انسجام اجتماعی و توسعه پایدار است.

فرهنگ عمومی؛ تعریف و ابعاد

فرهنگ عمومی به عنوان فرهنگ غالب و رایج در میان عموم مردم، شامل مجموعه‌ای از باورها، ارزش‌ها، هنجارها و رفتارهایی است که به صورت غیررسمی توسط جامعه پذیرفته و حمایت می‌شود. این فرهنگ در تمام عرصه‌های زندگی اجتماعی از خانواده تا آموزش و اقتصاد حضور دارد. برخلاف فرهنگ رسمی که توسط نهادهای دولتی و آموزشی تدوین و ترویج می‌شود، فرهنگ عمومی در بطن جامعه شکل می‌گیرد و از طریق تعاملات روزمره، رسانه‌ها، سنت‌ها و تجربه‌های زیسته منتقل می‌شود.

افغانستان؛ جامعه‌ای با تنوع فرهنگی گسترده

افغانستان کشوری‌ست با بافتی پیچیده از اقوام مختلف چون پشتون، تاجیک، هزاره، ازبک، ترکمن، نورستانی و دیگر گروه‌ها که هر یک دارای زبان، سنت‌ها، باورها و سبک زندگی خاص خود هستند. همچنین، تنوع مذهبی شامل اهل سنت، شیعیان، اسماعیلیان و دیگر اقلیت‌های دینی، بر این پیچیدگی افزوده است. این تنوع فرهنگی، اگرچه ظرفیت بزرگی برای غنای اجتماعی و فرهنگی کشور محسوب می‌شود، اما در نبود فرهنگ عمومی فراگیر و مورد احترام، می‌تواند به منبعی برای اختلاف، سوءتفاهم و گسست اجتماعی تبدیل شود.

در چنین شرایطی، فرهنگ عمومی می‌تواند نقش چتری وحدت‌بخش را ایفا کند؛ فرهنگی که بر پایه‌ی احترام متقابل، پذیرش تفاوت‌ها، ارزش‌های مشترک انسانی و باورهای اصیل ملی و مذهبی بنا شده باشد.

غفلت از فرهنگ عمومی در زندگی روزمره

یکی از چالش‌های اساسی ما افغانستان، کم‌توجهی به فرهنگ عمومی در زیست روزمره مردم است. بسیاری از رفتارهای اجتماعی، تعاملات شهری، استفاده از فضاهای عمومی، رعایت حقوق دیگران، نظم اجتماعی و حتی شیوه‌های گفت‌وگو، فاقد چارچوب‌های فرهنگی مشترک و پذیرفته‌شده هستند. این خلأ باعث بروز بی‌نظمی، بی‌اعتمادی، خشونت‌های کلامی و رفتاری، و کاهش سرمایه اجتماعی می‌شود.

در نبود نهادهای مؤثر برای ترویج فرهنگ عمومی که از گذشته نداشته ایم و با سلطه طالبان دیگر اصلا نداریم؛ رسانه‌ها، آموزش و پرورش، خانواده‌ها و نخبگان فرهنگی باید نقش فعال‌تری ایفا کنند. فرهنگ عمومی نباید تنها در سطح شعار باقی بماند، بلکه باید به صورت عملی در رفتارهای فردی و جمعی نهادینه شود.

ضرورت اصلاح فرهنگ عمومی در افغانستان

اصلاح فرهنگ عمومی در افغانستان ضرورتی انکارناپذیر است؛ به ویژه در شرایطی که نسل‌های جدید با چالش‌های نوین، فناوری‌های ارتباطی، مهاجرت، شهرنشینی و تغییرات اجتماعی روبه‌رو هستند. این اصلاح باید بر پایه‌ی اصولی چون:

نقش نخبگان، رسانه‌ها و آموزش در ترویج فرهنگ عمومی

برای اصلاح و تقویت فرهنگ عمومی در افغانستان، نخبگان فکری، فرهنگی و دینی باید نقش پیشرو داشته باشند. فارغ از این که چه گروهی حاکم است و کی کجا تشریف دارد. رسانه‌ها و فضای مجازی با تولید محتواهای فرهنگی، آموزشی و اخلاقی می‌توانند در شکل‌گیری فرهنگ عمومی مؤثر باشند. نظام خانواده باید از سنین پایین، مفاهیم فرهنگ عمومی را در قالب دروس، فعالیت‌های گروهی، تربیت شهروندی و مهارت‌های زندگی آموزش دهد. البته نظام آموزشی هم تاثیرگذار است ولی فعلا با حاکمیت طالبان نقش خود را از دست داده است.

همچنین، ایجاد نهادهایی مانند «شورای فرهنگ عمومی» در سطح ملی و محلی می‌تواند به تدوین سیاست‌های فرهنگی، نظارت بر روندهای فرهنگی و حمایت از فعالیت‌های فرهنگی مردمی کمک کند. که فعلا با سلطه طالبان این امر نیز منتفی است.

با این حال، فرهنگ عمومی در افغانستان، اگرچه به صورت پراکنده و غیررسمی وجود دارد، اما نیازمند توجه، تقویت و اصلاح جدی است. در کشوری با تنوع قومی و مذهبی، فرهنگ عمومی می‌تواند بستری برای همزیستی، انسجام و توسعه باشد. بی‌توجهی به آن، جامعه را با چالش‌های رفتاری، اخلاقی و اجتماعی مواجه می‌سازد.

نوشته های مرتبط :