نوروز؛ جشنی در مسیر جهانی شدن

دسته: تحلیل, فرهنگ, هویت
نویسنده: تحریریه روایت
1401/12/27
2:36 ب.ظ
بازدید: 4

پس از شکل‌گیری رسانه‌های جمعی و ارتباطات، ملت‌ها در حال تجربه‌ای جهانِ بدون مرز اند. در این جهان بدون مرز، در یک لحظه آدمی در هر گوشه و کنارِی باشد قادر است صدها داده‌ای علمی، اتفاقات، حوادث، مناسبت‌های فرهنگی و حتا شادی‌ و جشن‌ها را با دیگران ببیند، شریک‌ کند، بپسندد و آنرا تقلید و اجرا نماید. دانشمندان معتقد اند که جهان‌وطنی در حال شکل‌گیری و «شهروند جهانی» در حال بروز و تکامل است. فرایند جهانی شدن این امکان را تسریع کرده و به جهانی شدن اقتصاد، فرهنگ، سیاست، حقوق و فناوری، بیش‌تر از هر زمانی دیگر پرداخته است. از سوی دیگر فرایند تکامل سبب شده است خیلی از دست‌آوردهای بشری به نحوی تکامل پیدا کند و در مسیر فرگشت وجهه‌ی جهانی به خود بگیرد؛ وقتی به نظریه‌ای تکامل[فرگشت] داروین نظر انداخته شود، دیده می‌شود که بحث تکامل تنها خاصه‌ی انواع نیست، که حتا رسم و رواج‌های فرهنگی نیز این روند را تجربه کرده و به تکامل می‌رسد. در این میان جشن نوروز که خاصی جغرافیا و تمدن مشخصی بود امروز در اقصا نقاط جهان چون سایر رسومِ فرهنگی نیکو داشت می‌شود. سال‌های قبل این رسمِ آریایی در میان کشورهای دور و نزدیک چون کریسمس جشن گرفته شد.

با این حال پرسش اینجاست که آیا جشن نوروز به عنوان یک مناسبت فرهنگی در مسیر جهانی شدن قرار دارد؟ دشمنان نوروز چه کسانیست؟ نوروز ربطی به دین و آئین مشخصی دارد یا صرفاً یک مناسبت فرهنگی‌ست؟

نگارنده در این نبشته‌ی کوتاه به پاسخ این پرسش‌ها خواهد پرداخت.

در مسیرِ جهانی شدن

جهانی شدن یک فرایند است، فرایند جهانی سازی همه‌چیز. جهانی سازی همه‌چیز به این معناست که هرچیزی که بشر با آن به صورت جمعی میل پیدا کرده است و آن را چون هر موضوع دیگر اهمیت و در زندگی خویش از آن تأثیر می‌پذیرد، شامل فرایندِ جهانی شدن است. هرچند جهانی شدن یک پروسه‌ای غربیست؛ ولی، این روند در عمل، جهانِ جدا از غرب را نیز شامل شده است. برخی از دانشمندان کوشیده‌اند تا جهانی شدن را به صورت عام و در چارچوب کل تحولات سیاسی، اقتصادی و فرهنگی تعریف کنند؛ از جمله مک‌گرو می‌گوید؛« جهانی شدن عبارت است از برقراری روابط متنوع و متقابل بین دولت‌ها و جوامع که به ایجاد نظام جهانی کنونی انجامیده است و نیز فرایندی که از طریق آن، حوادث، تصمیمات و فعالیت‌ها در یک بخشی از جهان می‌تواند پی‌آمدهای مهمی برای سایر افراد و جوامع در بخش‌های دیگری کره‌ی زمین داشته باشد».

همچنین بخوانید: عطامحمد نور خواهان به‌رسمیت‌شناسی نسل‌کشی هزاره‌ها در افغانستان شد

خاستگاه جشن نوروز شرق است، این جشن به عنوان جشنِ بازمانده از تمدن‌های با شکوه گذشته‌ی مربوط به خراسان بزرگ، آریانای کبیر و ایران فرهنگی است. نوروز با رسیدن بهار آغاز می‌شود و رویش و حیاتِ دوباره‌ای طبیعت را با برگزاری جشن‌های شادی، شعر، موسیقی و حتا سیاحتِ جمعی بر سبزه‌زاران استقبال می‌کند. در گذشته برگزاری جشن نوروز خاصه‌ی جغرافیای که در آن شکل گرفته است بود، ولی، امروزه با توجه به خصلتِ انسانی که این جشن دارد، وجهه‌ای جهانی به خود گرفته است و چون کریسمس در غرب نیز از آن تجلیل به عمل می‌آید. با این حال می‌توان گفت که این جشن فرهنگی در مسیر جهانی شدن قرار دارد و فراتر از خاستگاه خویش، مرزها را در نوردیده و در میان ملت‌های دیگر برای خود جا باز کرده است.

جشن نوروز؛ رسمِ دینی یا مناسبت فرهنگی

نوروز خاستگاه اجتماعی-فرهنگی دارد، یعنی جشن نوروز تنها مناسبتی است که هیچ ربطی به دین ندارد و به دستور هیچ دین آسمانی و زمینی برگزار نشده است. در زمان‌های قدیم چون طبیعت زمستان را به تجربه می‌نشست و به بهار می‌رسید، برای پاسداری از حیات مجدد طبیعت، آدم‌های آن زمان به شادی و جشن می‌پرداختند. این جشن خاصه‌ی یک زمان مشخص نیز نبوده است، یعنی مشخصاً در اول بهار جشن گرفته نمی‌شده، بل با گذشت زمان چون به بهار نزدیک بوده، زمان برگزاری آن به روز اول بهار رسیده است. در ساده‌ترین تعریف؛ فرهنگ همان دست‌آوردهای مادی و معنوی است که در یک جامعه شکل می‌گیرد و به نسل‌های دیگر انتقال می‌آید. جشن نوروز نیز به عنوان یک دست‌آورد و جشنِ فرهنگی در بستری اجتماعی آن زمان شکل گرفته و جدا از روایت‌های دینی تا امروز به پیش آمده است. نوروز در این مسیر شاهد بروز و شکل‌گیری ادیان نیز بوده است. ولی، از آنجایکه این جشن دینی نبوده و با خصلتِ همه‌پذیری که داشته، در میان روایات دینی و امر و نهی آن ذوب نشده است. با تأسف که امروزه به این جشن وجهه‌ای دینی داده اند و آنرا رسمِ بازمانده از ادیان گذشته می‌دانند، که البته این دید تنها در میان پیروان اسلام، محضِ جغرافیایی بنام افغانستان رایج است و بقیه کشورهای اسلامی با برگزاری آن مشکلی ندارند.

همچنین بخوانید: سازمان بین‌المللی مهاجرت: نزدیک به ۸۰ در صد مردم افغانستان به آب کافی آشامیدنی دسترسی ندارند

نوروز از آن جهت که دینی نیست، در مسیر جهانی شدن نیز قرار گرفته و ممکن است با گذشت زمان سراسر جهان به نیکوداشت از این جشن فرهنگی بپردازند.

نوروز؛ چه کسانی علیه‌ نوروز شمشیر خصم از نیام بیرون کرده‌اند؟

دشمنان نوروز بیش‌تر کسانی اند که نه دلیلی قانع کننده برای رد آن دارند و نه هم اطلاعات درست از تاریخ و تاریخچه‌ی برگزاری این جشن فرهنگی. بیش‌تر این دشمنی نا آگاهانه از زمانی شروع می‌شود که دین مقدس اسلام پا به خراسان بزرگ می‌گذارد و هر مناسبتی قبل از خود را مردود می‌شمارد، که به این مردود شمردن هم دلیل قانع کننده‌ی وجود ندارد. اگر دین اسلام تمام مناسبت‌های دینی گذشته را مردود هم شمرده باشد نوروز شامل این امر نمی‌شود. زیرا نوروز مناسبت دینی نیست. با آنکه این جشن دینی نیست، و یکی از دست‌آوردهای فرهنگی-هویتی گذشته است، دشمنان دینی بیش‌تر دارد. و این دشمنی از نا آگاهی، تبلیغات سو، ربط دادن نوروز به ادیان گذشته، افراطیت، برخوردِ قومی و منسوخ کردن هویت فرهنگی از سویی حلقات مشخص ناشی می‌شود. ناگفته نباید گذاشت که با تأسف بیش‌تر این دشمنی خاصه‌ی خاستگاه این مناسبت انسانی-فرهنگی است تا دیگران. با توجه به گذشته‌ای نوروز و دشمنی‌های که از روی نا آگاهی با آن وجود دارد، این جشن با گذشت زمان بیش‌تر غنا پیدا می‌کند و اندک اندک، مسیرِ تکامل خویش را به سویی جهانی شدن می‌پیماید.

نوشته های مرتبط :