همزمان با سفر شهباز شریف به ریاض و حضور فیلد مارشال عاصم منیر در تهران، پاکستان تمام توان دیپلماتیک خود را برای تحقق توافق صلح میان ایران و آمریکا به کار گرفته است. این کشور که با هر دو طرف مناسبات راهبردی دارد و خواهان تثبیت جایگاه منطقهای خود است، اکنون در آزمونی بزرگ قرار گرفته: اگر توافقی شکل بگیرد، جایگاه پاکستان در نظام بینالملل ارتقا مییابد؛ در غیر این صورت، اسلامآباد میان روابط برادرانه با ایران و وابستگی به آمریکا و عربستان سرگردان خواهد ماند.
تحرکات همزمان؛ تهران، ریاض و انقره در مدار دیپلماسی پاکستان
در اقدامی کمسابقه، فیلد مارشال عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان، به همراه محسن نقوی، وزیر داخله، و هیأتی عالیرتبه سیاسی-امنیتی عازم تهران شد. سید عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، شخصاً برای استقبال از این هیأت به فرودگاه رفت. همزمان، شهباز شریف، نخستوزیر پاکستان، راهی عربستان سعودی شد و پس از آن به قطر و ترکیه سفر خواهد کرد.
این تحرکات هماهنگ نشان میدهد که اسلامآباد با جدیت تمام، پرونده میانجیگری میان ایران و آمریکا را در دست گرفته است. بر اساس گزارش منابع آگاه، دور دوم مذاکرات ایران و آمریکا احتمالاً هفته آینده در اسلامآباد برگزار خواهد شد. پاکستان با این ابتکار عمل، میخواهد نقشی محوری در یکی از حساسترین بحرانهای ژئوپلیتیک جهان ایفا کند.
محورهای پیشنهادی؛ آتشبس در ازای آتشبس و سرنوشت داراییها
نورالدین الدغیر، خبرنگار الجزیره در تهران، به نقل از منابع آگاه، دو محور اصلی را که قرار است در این دور از مذاکرات تصمیمگیری شود، فاش کرده است: نخست، «آتشبس در ازای آتشبس» همزمان با برقراری آتشبس در لبنان؛ و دوم، تعیین تکلیف ۸ میلیارد دالر داراییهای بلوکهشده ایران.
علی هاشم، دیگر خبرنگار الجزیره، نیز تأکید کرده که فرمانده ارتش پاکستان خبر موفقیت تلاشها برای برقراری آتشبس در لبنان را به تهران آورده است. به گفته او، ایران منتظر اعلام رسمی اسرائیل است تا اقدام لازم را انجام دهد. این نشان میدهد که پرونده لبنان به عنوان بخشی جداییناپذیر از معادله صلح با ایران در نظر گرفته شده است.
پاکستان؛ تنها میانجی قابل قبول برای هر دو طرف
پاکستان از معدود کشورهایی است که با هر دو سوی منازعه ایران و آمریکا روابط حسنه و راهبردی دارد. با ایران، پاکستان پیوندهای عمیق فرهنگی، مذهبی و همسایگی دارد. تهران در آخرین بحران میان هند و پاکستان، تلاشهای زیادی برای رفع خصومتها انجام داد. همچنین ایران از شکایت چند میلیارد دالری در پروژه انتقال گاز به پاکستان گذشت و نشان داد که مناسبات برادرانه را بر منافع زودگذر ترجیح میدهد.
با آمریکا نیز پاکستان روابط نزدیک امنیتی و نظامی دارد. ترامپ بارها از فرمانده ارتش و نخستوزیر پاکستان تمجید کرده و اسلامآباد را شریکی قابل اعتماد خوانده است. با کشورهای عربی حوزه خلیج فارس به ویژه عربستان نیز پاکستان روابط راهبردی دارد و وامهای چند میلیارد دالری از این کشورها دریافت کرده است. این موقعیت منحصربهفرد، پاکستان را به تنها میانجی قابل قبول برای هر دو طرف تبدیل کرده است.
فرصت بزرگ؛ توافق صلح و ارتقای جایگاه پاکستان
اگر توافق صلح میان ایران و آمریکا با میانجیگری پاکستان شکل بگیرد، اسلامآباد جایگاه خود را در نظام بینالملل به سطحی بیسابقه ارتقا خواهد داد. پاکستان که همواره در حاشیه تحولات بزرگ منطقهای قرار داشته، این بار میتواند به عنوان یک قدرت میانجی و صلحساز در تاریخ ثبت شود. این دستاورد، نه تنها منافع ملی پاکستان را تأمین میکند، بلکه تصویر این کشور را در افکار عمومی جهان بهبود میبخشد.
علاوه بر این، موفقیت در این مأموریت، روابط پاکستان با ایران و آمریکا را مستحکمتر کرده و به اسلامآباد اجازه میدهد در سایر پروندههای منطقهای از افغانستان تا کشمیر نقش فعالتری ایفا و کشورها را با خود همراه کند. به همین دلیل، پاکستان نهایت تلاش خود را برای تحقق صلح به کار بسته است.
خطر بزرگ؛ اگر توافق شکل نگیرد؟
اما اگر تلاشهای پاکستان به نتیجه نرسد و مذاکرات با شکست مواجه شود، اسلامآباد در وضعیتی دشوار و شکننده قرار خواهد گرفت. از یک سو، روابط برادرانه و تاریخی با ایران ایجاب میکند که به تهران نزدیک بماند؛ از سوی دیگر، وابستگیهای امنیتی و مالی به آمریکا و عربستان که خواهان تداوم فشار بر ایران هستند پاکستان را تحت فشار قرار خواهد داد.
در چنین سناریویی، پاکستان ممکن است مجبور شود میان منافع متضاد دست به انتخاب بزند؛ انتخابی که به هر سو برود، هزینههای سنگینی برای این کشور به همراه خواهد داشت. بنبست در مذاکرات، نه تنها جایگاه میانجیگری پاکستان را تضعیف میکند، بلکه میتواند تنشهای جدیدی را در روابط اسلامآباد با هر دو طرف ایجاد کند.
پاکستان در نقطه عطف تاریخی؟
پاکستان امروز در نقطه عطفی تاریخی قرار گرفته است. تمام توان دیپلماتیک، نظامی و سیاسی خود را برای تحقق توافقی به کار گرفته که میتواند نظم منطقهای را دگرگون کند. ترامپ دیروز با فرمانده ارتش پاکستان صحبت کرده و شبکههای خبری از برنامهریزی برای دور دوم مذاکرات در اسلامآباد خبر میدهند. اما سرنوشت نهایی این تلاشها، به اراده دو طرف اصلی ایران و آمریکا بستگی دارد. پاکستان هر کاری از دستش برمیآمد، انجام داده است. نتیجه این آزمون، نه تنها آینده پاکستان، که نقشه راه منطقه را برای سالهای آینده احتمالا تعیین خواهد کرد.
