تقدیس یک فاجعه: روایت پوتین از تجاوز شوروی به افغانستان

دسته: تحلیل
نویسنده: عبدالشهید ثاقب
1404/11/27
11:46 ق.ظ
بازدید: 18

پایگاه خبری تحلیلی روایت : دیروز سالگرد خروج اتحاد جماهیر شوروی از افغانستان بود. ولادیمیر پوتین، رییس‌جمهور روسیه، در پیامی به مناسبت ۲۶ دلو، سالروز خروج شوروی از افغانستان، گفته است که این روز در تاریخ نظامی روسیه فراموش‌ناشدنی است. او تأکید کرده است که سربازان روسی در مأموریت افغانستان از «منافع ملی وطن» دفاع کردند و وظیفه خود را به‌خوبی انجام دادند.

دیروز سالگرد خروج اتحاد جماهیر شوروی از افغانستان بود. ولادیمیر پوتین، رییس‌جمهور روسیه، در پیامی به مناسبت ۲۶ دلو، سالروز خروج شوروی از افغانستان، گفته است که این روز در تاریخ نظامی روسیه فراموش‌ناشدنی است. او تأکید کرده است که سربازان روسی در مأموریت افغانستان از «منافع ملی وطن» دفاع کردند و وظیفه خود را به‌خوبی انجام دادند.

در این سخن پوتین یک تناقض‌گویی وجود دارد. تناقض در این است که سربازان شوروی در افغانستان برای انجام مأموریت‌های انترناسیونالیستی اعزام شده بودند، نه ناسیونالیستی. شوروی یک امپراتوری کمونیستی بود که رسالت خود را پیشبرد نبرد طبقاتی و همبستگی با کارگران جهان می‌دانست. در چارچوب این ایدیولوژی، ناسیونالیسم ایده‌ای بورژوایی تلقی می‌شد. سربازان شوروی نیز بر این باور بودند که به افغانستان آمده‌اند تا از حزب کارگری یا کمونیستی این کشور در برابر دخالت امپریالیسم غربی و نیروهای ارتجاعی دفاع کنند. شعار شوروی این بود: «کارگران جهان متحد شوید.»

این‌که پوتین امروز آن مأموریت انترناسیونالیستیِ فاجعه‌بار و جنایت‌آمیز را «دفاع از منافع ملی روسیه» می‌خواند، شاید برای برخی معما باشد؛ اما کسانی که پوتین را می‌شناسند، می‌دانند که او سیاستمداری است متأثر از اندیشه‌های ایوان ایلین.

ایلین، یکی از فلاسفه روسی مورد علاقه پوتین، در سال ۱۸۸۳ در مسکو و در خانواده‌ای اشرافی به دنیا آمد. او در سال ۱۹۰۱ وارد دانشگاه مسکو شد و در رشته حقوق و فلسفه تحصیل کرد و در ۲۳ سالگی فارغ‌التحصیل شد.

اگرچه ایلین در آغاز با انقلاب روسیه همراهی کرد، اما به‌زودی از روسیه تبعید شد. او در تبعید به فاشیسم گرایش پیدا کرد و مقالاتی در مدح بنیتو موسولینی نوشت. ایلین فاشیسم را آینده جهان سیاست می‌دانست و آرزو داشت روسیه زودتر از دیگران به این مرحله برسد.

پوتین به‌شدت تحت تأثیر آرای ایلین است. رییس‌جمهور روسیه در سال ۲۰۰۵ بقایای جسد او را از سوییس به کشورش منتقل کرد و آن را دوباره به خاک سپرد و شخصاً بر مزارش حاضر شد. در سال ۲۰۱۴ آثار این فیلسوف را در میان کارکنان دولتی توزیع کرد و خواندن آن‌ها را الزامی ساخت. در صدمین سالگرد انقلاب روسیه در سال ۲۰۱۷ نیز جشن‌هایی در تلویزیون روسیه برگزار شد و در آن فیلمی از ایلین پخش گردید تا او را به‌عنوان معیار و مرجع رفتار اخلاقی شهروندان و دولت معرفی کنند. پوتین بارها در سخنرانی‌های خود به آثار این فیلسوف ارجاع داده است. کسانی که می‌خواهند از میزان تأثیر اندیشه‌های ایلین بر پوتین آگاه شوند، می‌توانند به کتاب «در مسیر ناآزادی» نوشته تیموتی اسنایدر مراجعه کنند.

یکی از دیدگاه‌های ایلین این بود که خداوند جهان را آفرید، اما این آفرینش با خطا همراه بوده و جهان سرشار از شر و هولناکی است. او در نظریه خود، روسیه را مظهر پاکی و موجودیتی استثنایی می‌دانست.

ایلین معتقد بود که روسیه هر بار که جنگیده، برای دفاع از خود جنگیده است، نه برای تهاجم به دیگران؛ و این دیگران بوده‌اند که همواره قصد نابودی روسیه را داشته‌اند. این‌که پوتین امروز لشکرکشی شوروی به افغانستان را دفاع از منافع ملی روسیه می‌داند و نه تجاوز، ریشه در همین نوع نگرش دارد. پوتین نیز، تحت تأثیر ایلین، معتقد است که تمام جنگ‌های روسیه جنبه دفاعی داشته‌اند، نه تهاجمی. او روسیه را مظهر پاکی در جهانی آلوده می‌بیند.

در حالی‌که جنگ شوروی افغانستان را ویران کرد، میلیون‌ها انسان را شهید، زخمی، معلول و آواره ساخت و رنج‌ها و مرارت‌های بی‌شماری بر مردم ما تحمیل نمود — رنج‌هایی که هنوز هم پیامدهای آن ادامه دارد — پوتین به‌جای به‌رسمیت شناختن این واقعیت تلخ، از نیروهای شوروی به‌عنوان مدافعان منافع ملی یاد می‌کند و آنان را قهرمان می‌خواند.

نوشته های مرتبط :