سکوت در برابر استبداد، خود نوعی همنوایی با آن است. روایت سکوت و استبدادپذیری در افغانستان امروز دیگر هیچ جای توجیه و تفسیر ندارد. توماس جفرسون میگوید: «یک ملت نمیتواند هم جاهل باشد و هم آزاد.» به سخن دیگر، مردمی که در منجلاب جهل و نادانی فرو رفتهاند، شایستگی و توان پاسداری از آزادی خویش را از دست میدهند. آزادی نیازمند آگاهی، مسئولیتپذیری و شجاعت جمعی است؛ و هرجا که این سه غایب باشند، استبداد ریشه میدواند و تنه بزرگ میکند. این خلدون جامعه شناس و تاریخ نویس مشهور جهان عرب، نیز نکتهای تلخ اما تأملبرانگیز دارد. او در
