مذاکرات بین الافغانی یا مذاکرات ملی؟

دسته: تحلیل
نویسنده: تحریریه روایت
1402/06/25
1:48 ب.ظ
بازدید: 2

حامد کرزی، رییس‌جمهور پیشین کشور و توماس وِست، نماینده‌ی ویژه ایالات متحده امریکا در امور افغانستان، در یک گفت‌وگوی ویدیویی بر ضرورت «گفت‌و‌گوی بین‌الافغانی» برای رسیدن به صلح و ثبات دایمی در افغانستان تأکید کرده‌اند.
آقای کرزی گفته است که دو طرف ابراز امیدواری کرده‌اند که زمینه‌ی چنین تفاهمی به زودی فراهم شود.

یکی از کلمات که در بیست سال گذشته در مباحث مختلف ملی به صورت سازمان یافته مطرح گردید؛ کلمه “مذاکرات بین الافغانی” بود که به جای “مذاکرات ملی” به کار رفته است. کاربرد این کلمه پس از سال ۲۰۰۵ از سوی حامد کرزی در بین سیاسیون مطرح و از سوی غربی‌ها دنبال گردید. برای تبیین این کلمه و این مبحث، لازم است نکاتی مورد توجه قرار گیرد.

اول: اصولا چرا کلمه بین الافغانی؟ افغان یعنی پشتون که تحمیل آن بر اقوام دیگر در بیست سال گذشته منازعه برانگیز بوده است. وقتی خود کلمه افغان” مورد اشکال باشد، چطور می توان بر محوریت کلمه اختلاف انگیز به اجماع و تفاهم رسید؟ همه به یاد داریم که حدود یک دهه برسر کلمه افغان و درج آن در شناسنامه الکترونیکی جنجال های زیادی بپا گردید و همه روزه در مجلس نمایندگان درگیری لفظی و فیزیکی برسر این کلمه وجود داشت. تا اینکه مجلس وقت با اکثریت قاطع کاربرد لفظ کلمه «افغان» به همه ای مردم افغانستان را رد کرد. ولی برخلاف این تصمیم اشرف غنی با حکمی این کلمه را با درج در شناسانه بر همگان تحمیل کرد.

دوم: وقتی مذاکرات بین الافغانی باشد، تعریف این مذاکرات می شود “بین پشتون‌ها”. اگر مذاکرات بین پشتون‌ها باشد، که هست، دیگران در کجای این قضیه هستند؟ یک طرف قضیه کرزی و احمدزی بودند و هستند؛ طرف دیگر هم ملا عمر و هبت الله و دیگر پشتون ها. چرا باید تاوان جنگ و صلح افغان‌ها (پشتون‌ها) را دیگران بپردازد. اگر قرار بر صلح مداوم و تامین عدالت است، نیاز است تا لفظ و جایگاه حقوقی و ساختاری این گونه مذاکرات روشن باشد و شود. به جای کلمه اختلاف انگیز مذاکرات بین الافغانی و ساختار یک طرفه آن و اطلاق کلمه افغان بر همگان، باید مذاکرات شود “ملی” و روند ساختار آن نیز دچار تحول شود. این گونه نشود که کرزی و غنی احمدزی و چند حیله‌گر پشتون به جای اقوام دیگر در مقابل هم‌تباران شان تصمیم بگیرند.

سوم: بحث اینکه چرا نام مذاکرات به جای بین الافغانی، ” ملی” باشد؛ واضح و روشن است. ریشه مشکلات افغانستان برتری خواهی یک قوم بر دیگران است. یعنی یک جمع این قوم همواره در جنگ و تعدادی در صلح بوده اند و از این ناحیه تمامی اقوام دیگر در دو صد سال گذشته زیان دیده اند. از این رو اگر قرار باشد برای همیشه معضل افغانستان حل شود؛ نیاز است تا از کلمات و جملاتی که بار حقوقی و معنایی دارد، شروع و الی آخرین نکات که اختلاف انگیز بوده توجه شده و مورد توافق همگانی قرار بگیرد.

چهارم: وقتی بحث از مذاکرات بین الافغانی می شود و هست، همواره سران دو طرف ترکیب هئیت ها به گونه ای بوده که پشتون در برابر پشتون به نمایندگی از اقوام دیگر صلح و فیصله کرده اند. چرا باید حل مسئله را به یک قوم از چندین اقوام مطرح افغانستان گره زد؟ وقتی یک طرف میز ملابرادر و استانکزی به نمایندگی از طالبان قرار دارند، این طرف میز کسی به نام معصوم استانکزی که پسر عموی استانکزی طرف مقابل است، به عنوان ریس و مسئول اصلی قرار دارد؛ خوب دو نفر از پشتون‌ها به نام مذاکرات بین الافغانی می خواهند مشکلات افغانستان را حل کنند؟ نتیجه آن می شود، سلطه طالبان بر افغانستان و حذف اقوام دیگر از ساختارهای سیاسی و اجتماعی افغانستان که فعلا اتفاق افتاده است.

پنجم: مذاکرات بین الافغانی یا جرگه اوغانی؟ برای من کلمه مذاکرات بین الافغانی ناراحت کننده و برگشت به عصر قرون وسطی جامعه است. در جهان معاصر و افغانستان متکثر القوم، هنوز بخشی از جامعه افغانستان (پشتون‌ها) به شدت به جرگه های که بسیاری از رویکرد‌ها و کنش آن یک نوع گردن بستگی است، باور دارند. اصولا مذاکرات بین الافغانی یعنی جرگه پشتون‌ها و نتیجه آن “اصلاح” نه عدالت. وقتی عدالت در میان نباشد و نام و هدف جرگه بین الافغانی (پشتنونیزم گرایی) باشد، نتیجه آن می شود کرزی با رآی کمتر ۱۴ سال رئیس دولت موقت و جمهوری و در مقابل عبدالستار سیرت و… با رای بیشتر کنار زده می شوند. به همین صورت فیصله های خورد و کوچک جرگه های شرم آور در عصر جدید که مایه تاسف است.
بنابر این سران سیاسی و نخبگان اقوام دیگر بدانند که این بار اگر قرار است هر اتفاقی بیفتد، متوجه بار معنایی، ساختاری و اجرایی تک تک کلمات و جملات باشند. اقوام دیگر از بن و ساختار لرزان بیست سال گذشته عبرت بگیرند و این بار برای سازش و صلح نامیمونی که در آن کرزی و احمدزی به قدرت برسند، از ارزش‌ها و نمادها نگذرند. اولین مورد آن تکیه بر “مذاکرات ملی” به جای “بین‌الافغانی” است.

ضیاضیایی

نوشته های مرتبط :