سالروز تأسیس بی‌بی‌سی؛ رسانه، میدان نبرد روایت‌ها

دسته: تحلیل
نویسنده: شهرام خراسانی
1404/08/12
9:59 ق.ظ
بازدید: 9

پایگاه خبری تحلیلی روایت : در چنین روزی، یکی از مهم‌ترین نهادهای رسانه‌ای جهان، یعنی «بی‌بی‌سی»، بنیان‌گذاری شد؛ رسانه‌ای که نقش برجسته‌ای در جریان جنگ جهانی دوم ایفا کرد و توانست با قدرت روایت و اطلاع‌رسانی خود، سهمی مهم در موفقیت متفقین داشته باشد. تأسیس بی‌بی‌سی در بحبوحه‌ی جنگ جهانی، نقطه‌ی عطفی در تاریخ رسانه به‌شمار می‌رود؛ چراکه این نهاد نشان داد رسانه می‌تواند به اندازه‌ی ارتش، سلاح و سیاست، در سرنوشت کشورها مؤثر باشد.

در چنین روزی، یکی از مهم‌ترین نهادهای رسانه‌ای جهان، یعنی «بی‌بی‌سی»، بنیان‌گذاری شد؛ رسانه‌ای که نقش برجسته‌ای در جریان جنگ جهانی دوم ایفا کرد و توانست با قدرت روایت و اطلاع‌رسانی خود، سهمی مهم در موفقیت متفقین داشته باشد. تأسیس بی‌بی‌سی در بحبوحه‌ی جنگ جهانی، نقطه‌ی عطفی در تاریخ رسانه به‌شمار می‌رود؛ چراکه این نهاد نشان داد رسانه می‌تواند به اندازه‌ی ارتش، سلاح و سیاست، در سرنوشت کشورها مؤثر باشد.

در دوران جنگ جهانی دوم، بی‌بی‌سی تنها یک بنگاه خبری نبود؛ بلکه به ابزاری راهبردی در خدمت نبرد روانی و معنوی متفقین بدل شد. در زمانی که ماشین تبلیغاتی نازی‌ها تلاش داشت حقیقت را تحریف و اراده‌ی مردم اروپا را درهم بشکند، بی‌بی‌سی با صدای آرام اما قاطع خود، حقیقت را بازگو می‌کرد و برای میلیون‌ها انسان، صدای امید و مقاومت بود. از آن زمان، رسانه‌ها به‌عنوان «جبهه‌ی دوم جنگ‌ها» شناخته شدند؛ جبهه‌ای که در آن روایت، باور و ذهن انسان‌ها میدان اصلی نبرد است.

در دنیای امروز نیز، نبرد روایت‌ها به‌مراتب پیچیده‌تر و گسترده‌تر شده است. هر بحران سیاسی، هر جنگ نظامی و حتی هر حرکت اجتماعی، پیش از آنکه در میدان فیزیکی رخ دهد، در میدان روایت‌ها آغاز می‌شود. رسانه‌ها با انتخاب واژه‌ها، با نوع بازنمایی واقعیت و با جهت‌دهی افکار عمومی، نقشی تعیین‌کننده در ساخت یا شکست هر جریان دارند.

با این حال، نگاهی به تجربه‌ی افغانستان در دو دهه‌ی گذشته نشان می‌دهد که رسانه‌های این کشور، با وجود رشد کمّی چشم‌گیر، نتوانستند در نبرد روایت‌ها موفق عمل کنند. رسانه‌های افغانستان پس از سال ۲۰۰۱ به یکی از پرجنب‌وجوش‌ترین صحنه‌های خبری منطقه تبدیل شدند؛ صدها تلویزیون، رادیو و خبرگزاری فعال شدند و فضای آزادی بیان کم‌سابقه‌ای شکل گرفت. با این وجود، این گسترش ظاهری به ایجاد یک «روایت ملی مشترک» منجر نشد. رسانه‌های افغانستان بیشتر درگیر رقابت‌های سیاسی، وابستگی‌های مالی و پراکندگی فکری بودند تا ساختن یک گفتمان واحد در برابر افراط‌گرایی و خشونت.

همچنین بخوانید: انفجار ماین‌های باقی‌مانده از جنگ در سه ولایت یک کشته و سه زخمی برجا گذاشت

در مقابل، طالبان به‌خوبی اهمیت روایت را درک کردند. آنان با بهره‌گیری از زبان ساده، پیام منسجم و استفاده‌ی هوشمندانه از شبکه‌های اجتماعی، توانستند بخشی از افکار عمومی را به سود خود بسیج کنند. طالبان خود را در قالب روایتی از «حق‌خواهی و استقلال‌طلبی» معرفی کردند و توانستند ذهن‌ها را تسخیر نمایند. در حالی که رسانه‌های رسمی افغانستان، در غیاب استراتژی مشترک و روایت منسجم، نتوانستند تصویر روشن و باورپذیری از ارزش‌های جمهوریت و آزادی ارائه کنند.

شکست رسانه‌های افغانستان در برابر طالبان، در واقع شکست در میدان روایت بود. رسانه‌های ما بیشتر خبر گفتند تا معنا بسازند. آن‌ها کمتر توانستند از مرز گزارش‌گری عبور کنند و به مرحله‌ی روایت‌سازی برسند؛ مرحله‌ای که در آن رسانه نه تنها رویداد را بازتاب می‌دهد، بلکه به آن جهت و معنا می‌بخشد.

درس بزرگ تاریخ بی‌بی‌سی برای ما این است که رسانه بدون مأموریت، صرفاً وسیله‌ای خنثی است. رسانه‌ای که مأموریت نداشته باشد، به‌راحتی در امواج تبلیغات و فشارهای سیاسی گم می‌شود. اما رسانه‌ای که مأموریت خود را درک کند ــ یعنی ساختن معنا، امید و آگاهی ــ می‌تواند در تاریک‌ترین لحظات نیز تأثیرگذار باشد.

افغانستان امروز، بیش از هر زمان دیگر، به رسانه‌هایی نیاز دارد که روایت‌ساز باشند، نه صرفاً خبرگو. رسانه‌هایی که صدای مردم باشند، نه پژواک قدرت. اگر بی‌بی‌سی توانست در میانه‌ی جنگ جهانی دوم صدای امید برای جهان شود، ما نیز می‌توانیم در میانه‌ی بحران افغانستان، صدای امید برای فردای خود باشیم.

نوشته های مرتبط :