جنگ چین و امریکا بر سر پایگاه بگرام؛ طالبان در کجای معادله قرار دارند؟

دسته: تحلیل
نویسنده: ضیا ضیایی
1404/06/29
12:29 ب.ظ
بازدید: 17

پایگاه خبری تحلیلی روایت : پایگاه هوایی بگرام، واقع در شمال کابل، در چند دهه گذشته بویژه در ۲۰ سال حضور نظامی امریکا یکی از استراتژیک‌ترین و مهم‌ترین پایگاه‌های نظامی در افغانستان و منطقه بوده است. این پایگاه به دلیل موقعیت جغرافیایی‌اش، که امکان نظارت و کنترل بر تحرکات کشورهای همسایه به ویژه چین را فراهم می‌کند، در طول دو دهه اخیر، تحت کنترل امریکا اما به کانونی برای جلب توجه قدرت‌های دیگر منجمله چین نیز بوده است. با خروج نیروهای امریکایی از افغانستان در سال ۲۰۲۱، این پایگاه تحت کنترل طالبان قرار گرفت و این تغییر تصرف، معادلات قدرت در منطقه را به‌طرز قابل توجهی دگرگون کرد. از سویی، ایالات متحده از زمان خروج خود، به‌دنبال راهی برای بازپس‌گیری بگرام به عنوان ابزاری برای حفظ نفوذ و هژمونی خود در منطقه است.از جانب هم، در سوی دیگر معادله طالبان قرار دارند که با چالش‌های زیادی روبرو هستند، از جمله نیاز به تأمین مشروعیت داخلی و بین‌المللی و توازن میان خواسته‌های قدرت‌های مختلف جهانی. آن‌ها در شرایطی قرار گرفته‌اند که باید بین حفظ روابط با چین، روسیه و ایران و امکان دریافت کمک‌های اقتصادی و سیاسی از امریکا انتخاب کنند. که این انتخاب برای آنان بسیار دشوار خواهد بود.

پایگاه هوایی بگرام، واقع در شمال کابل، در چند دهه گذشته بویژه در ۲۰ سال حضور نظامی امریکا یکی از استراتژیک‌ترین و مهم‌ترین پایگاه‌های نظامی در افغانستان و منطقه بوده است. این پایگاه به دلیل موقعیت جغرافیایی‌اش، که امکان نظارت و کنترل بر تحرکات کشورهای همسایه به ویژه چین را فراهم می‌کند، در طول دو دهه اخیر، تحت کنترل امریکا اما به کانونی برای جلب توجه قدرت‌های دیگر منجمله چین نیز بوده است. با خروج نیروهای امریکایی از افغانستان در سال ۲۰۲۱، این پایگاه تحت کنترل طالبان قرار گرفت و این تغییر تصرف، معادلات قدرت در منطقه را به‌طرز قابل توجهی دگرگون کرد. از سویی، ایالات متحده از زمان خروج خود، به‌دنبال راهی برای بازپس‌گیری بگرام به عنوان ابزاری برای حفظ نفوذ و هژمونی خود در منطقه است.

از جانب هم، در سوی دیگر معادله طالبان قرار دارند که با چالش‌های زیادی روبرو هستند، از جمله نیاز به تأمین مشروعیت داخلی و بین‌المللی و توازن میان خواسته‌های قدرت‌های مختلف جهانی. آن‌ها در شرایطی قرار گرفته‌اند که باید بین حفظ روابط با چین، روسیه و ایران و امکان دریافت کمک‌های اقتصادی و سیاسی از امریکا انتخاب کنند. که این انتخاب برای آنان بسیار دشوار خواهد بود.

اهداف امریکا در بازپس‌گیری بگرام

امریکا با آگاهی از اهمیت بگرام به‌عنوان یک پایگاه استراتژیک، در تلاش است که این محل را به‌دست آورد. یکی از دلایل اصلی این تلاش، مهار نفوذ چین در منطقه است. چین در سال‌های اخیر با سرمایه‌گذاری‌های کلان در پروژه‌های زیرساختی و معدنی به‌ویژه از طریق طرح «کمربند و جاده» سعی در تثبیت نفوذ خود در افغانستان داشته است. از دید امریکا، این اقدام نه تنها تهدیدی برای منافع خود، بلکه به افزایش توان اقتصادی و نظامی چین نیز منجر می‌شود. به همین خاطر، امریکا قصد دارد از بگرام به‌عنوان محلی برای رصد تحرکات چین و مقابله با نفوذ آن استفاده کند.علاوه بر این، موقعیت جغرافیایی بگرام نزدیک مرزهای ایران نیز برای امریکا حائز اهمیت است. این پایگاه می‌تواند به ایالات متحده این امکان را بدهد که بر فعالیت‌های ایران در منطقه نظارت کند و از طریق ابزارهای اطلاعاتی، تاثیرگذاری خود را حفظ کند.

همچنین بخوانید: شعار «اول آمریکا»؛ عملکرد «اول اسرائیل»

در مجموع، بازپس‌گیری بگرام برای امریکا نه تنها به‌عنوان یک اقدام نظامی، بلکه به‌عنوان بخشی از یک استراتژی بلندمدت برای حفظ هژمونی در منطقه و مهار رقبای کلیدی، به‌ویژه چین، روسیه و ایران، مطرح است.

طالبان و دیوانه‌گی‌های انتخاب

طالبان پس از به دست گرفتن کنترل افغانستان، با چالش‌هایی در رابطه با حضور نظامی خارجی در بگرام مواجه شده‌اند. در حالی که آنها خود را مخالف هرگونه حضور امریکایی در این پایگاه معرفی می‌کنند، واقعیت‌های سیاسی و اقتصادی آنان را به سمت دو راهی‌های دشواری راهنمایی می‌کند. از سویی، همکاری با چین، روسیه و ایران به‌عنوان نیروهای مخالف امریکا به نظر می‌رسد، اما از سوی دیگر، طالبان به یاد دارند که برای تثبیت و به رسمیت شناخته شدن رژیم خود نیاز دارند به تعامل با امریکا متوسل شوند. طالبان به خوبی می‌دانند که واگذاری بگرام به امریکا می‌تواند پیامدهای مثبتی برایشان در پی داشته باشد؛ به‌ویژه از نظر دریافت کمک‌های مالی و به رسمیت شناخته شدن رسمی. در عین حال، طالبان با یک تناقض بزرگ روبرو هستند: آنها در جنگ بیست ساله خود به اشغال‌گری امریکایی اعتراض کرده و هزاران کشته داده‌اند. اکنون، امکان این ‌که بخواهند به‌راحتی به این موضوع چشم بپوشند و با یک قدرت اشغال‌گر معامله کنند، برایشان چالش برانگیز است.

چین و مخالفت جدی با حضور امریکایی‌ها

چین به‌عنوان یکی از قدرت‌های منطقه‌ای، نگرانی‌های خود را نسبت به هرگونه حضور نظامی امریکا در بگرام و افغانستان اعلام کرده است. پکن به خوبی آگاه است که این اقدام می‌تواند نفوذ سیاسی و اقتصادی‌اش در منطقه را محدود کند و نقش آن را در تحولات آسیا کاهش دهد. به همین خاطر، چین به‌دنبال جلوگیری از هرگونه تاثیرپذیری از قدرت‌های خارجی در افغانستان است و در نظر دارد که این کشور را به‌عنوان یک منطقه بی‌طرف و مستقل حفظ کند. چین، نه‌تنها سیاسی – نظامی بلکه به‌لحاظ اقتصادی نیز به‌دنبال نفوذ در افغانستان است. این کشور به ظاهر تمایلی جدی به دخالت در امور داخلی افغانستان ندارد و می‌خواهد با ارتباط مستقیم با طالبان، به اهداف اقتصادی اش برسد. بنابراین هرگونه اختلاف با طالبان می‌تواند منجر به آسیب دیدن پروژه‌های اقتصادی چین در افغانستان شود و در صورت حضور نظامی امریکا، پیاده‌سازی این پروژه‌ها به شدت با چالش مواجه خواهد شد.

همچنین بخوانید: جنبش شنبه‌های ارغوانی، خواهان بازداشت سراج‌الدین حقانی از سوی آمریکا شد

چالش‌های فراروی طالبان

طالبان در شرایطی قرار دارند که با چالش‌های داخلی و خارجی متعددی دست و پنجه نرم می‌کنند. از سویی، اگرچه این گروه می‌تواند به همکاری با امریکا امید داشته باشد تا در جهت به رسمیت شناخته شدن رژیم خود گام بردارد، اما این همکاری به احتمال زیاد به هزینه از دست دادن حمایت چین و دیگران خواهد بود. هرگونه اعطای امتیاز به امریکا می‌تواند واکنش‌های منفی افراد و گروه ها در درون طالبان را به همراه داشته باشد. همچنین، طالبان ناچارند بین دو طرف، یعنی چین و امریکا انتخاب کنند و در هر صورت، با خطراتی روبرو خواهند بود. در واقع، تصمیم‌گیری درخصوص واگذاری بگرام و همکاری با امریکا برای آن‌ها به چالشی جدی تبدیل شده است که می‌تواند بر آینده حاکمیت این گروه تأثیر بگذارد. همچنین هر گونه انتخاب بین این دو کشور می تواند مخالفان طالبان را در جبهه مقابل اش قرار دهد که قطعا چالش جدی خواهد بود.

با این حال، معاملات پیچیده میان امریکا، چین و طالبان بر سر پایگاه هوایی بگرام می تواند فراتر از مسائل نظامی و جغرافیایی باشد. امریکا خواستار بازپس‌گیری بگرام برای حفظ هژمونی منطقه‌ای و به چالش کشیدن نفوذ چین و ایران است. از سوی دیگر، طالبان در یک دو راهی پرخطر قرار دارند که می‌تواند به‌عنوان یک ابزار سیاسی برای بقا و تثبیت حاکمیت‌شان عمل کند. بحران‌ها و تنش‌ها در این معادله ممکن است هرکدام به نوعی بر نقشه سیاسی آینده افغانستان تأثیر بگذارد و مسائل امنیتی و اقتصادی در کشور را به‌صورت جدی تحت شعاع قرار دهد. در نهایت، آینده این منطقه به‌ویژه بگرام به‌عنوان یک نقطه کلیدی در رقابت‌های قدرت جهانی، همچنان در هاله‌ای از ابهام باقی خواهد ماند.

همچنین بخوانید: مقام‌های استخباراتی اعضای سازمان همکاری شانگهای درباره تروریسم سایبری گفت‌وگو کردند

نوشته های مرتبط :