نقدی بر مقاله‌ی حکیم حکمت در پایگاه خبری تحلیلی روایت.

دسته: تحلیل
نویسنده: احمد مویتن اوغلو
1404/03/18
2:57 ب.ظ
بازدید: 64

پایگاه خبری تحلیلی روایت : در پایگاه خبری تحلیلی روایت، مقاله ای از حکیم حکمت مطالعه کردم، که به مناسبت عید سعید اضحی منتشر شده بود با زبان صریح و گاهی تند، رهبران و چهره های سیاسی را به باد انتقاد گرفته و آنها را به توهم رهبری و فقدان اراده‌ی واقعی برای اقدام متهم می‌کند. اگرچه بخشی از این انتقادات، پژواکی از ناامیدی و دل‌زدگی عمومی نسبت به نیروهای سنتی سیاسی در افغانستان است، اما از منظر تحلیلی، این مقاله دچار ساده‌سازی، غفلت از پیچیدگی‌های سیاسی و نادیده‌انگاری واقعیت‌های منطقه‌ای و بین‌المللی است.

در پایگاه خبری تحلیلی روایت، مقاله ای از حکیم حکمت مطالعه کردم، که به مناسبت عید سعید اضحی منتشر شده بود با زبان صریح و گاهی تند، رهبران و چهره های سیاسی را به باد انتقاد گرفته و آنها را به توهم رهبری و فقدان اراده‌ی واقعی برای اقدام متهم می‌کند. اگرچه بخشی از این انتقادات، پژواکی از ناامیدی و دل‌زدگی عمومی نسبت به نیروهای سنتی سیاسی در افغانستان است، اما از منظر تحلیلی، این مقاله دچار ساده‌سازی، غفلت از پیچیدگی‌های سیاسی و نادیده‌انگاری واقعیت‌های منطقه‌ای و بین‌المللی است.
در این نوشتار، تلاش می‌شود تا با نگاه انتقادی، تحلیلی و نه عاطفی، به ابعاد مغفول‌مانده‌ی این موضوع پرداخته شود: از سابقه‌ی مبارزاتی و پایگاه اجتماعی رهبران سیاسی افغانستان، تا ملاحظات استراتژیک آنان در برخورد با وضعیت کنونی و همچنین نقدی واقع‌بینانه بر نسل جوان و آرمان‌گرایی نوظهور.
مقاله با لحن تحقیرآمیز، رهبران سیاسی پیشین را به نوستالژی اقتدار گذشته متهم می‌کند و آنان را فاقد مشروعیت مردمی می‌داند. اما این دیدگاه، تاریخ را نادیده می‌گیرد. بسیاری از همین چهره‌ها، در مقاطع حساس تاریخ معاصر افغانستان، در صف نخست مقاومت علیه اشغال شوروی، طالبان در دهه ۹۰، و بعدتر در فرایند جمهوریت‌سازی پس از ۲۰۰۱ قرار داشتند. این تاریخ، ولو با نقدهایی بنیادین، حامل مشروعیت نسبی و سابقه‌ای مبارزاتی است که به‌راحتی قابل پاک کردن یا نادیده گرفتن نیست.
افزون بر آن، در جامعه‌ای چندپارچه و قومی مانند افغانستان، مشروعیت تنها از طریق رسانه و تحلیل مدرن شکل نمی‌گیرد. بسیاری از این رهبران، هنوز هم در ساختارهای سنتی جامعه، در میان قبایل، اقوام و ولایات مختلف، برخوردار از پایگاه اجتماعی‌اند؛ ولو اینکه در فضای مدرن رسانه‌ای، صدای‌شان پژواکی محدود داشته باشد.
مقاله با بی‌پروایی، فقدان اقدام عملی این رهبران را به توهم رهبری تعبیر می‌کند. اما واقعیت میدانی و سیاسی افغانستان، پیچیده‌تر از آن است که با متر و معیارهای رسانه‌ای بتوان آن را سنجید. افغانستان امروز، نه تنها زیر سلطه‌ی یک حکومت ایدئولوژیک خشن است، بلکه در فضای بی‌ثباتی جهانی، با مداخلات منطقه‌ای و چشم‌اندازی مبهم از حمایت بین‌المللی روبه‌روست. در چنین فضایی، اقدام مستقیم نظامی یا حتی سیاسی، بدون فراهم شدن حداقلی از اجماع جهانی و حمایت منطقه‌ای، نتیجه‌ای جز انزوای مطلق مخالفان و تقویت روایت طالبان نخواهد داشت.
واقعیت این است که بخش قابل توجهی از این رهبران، به‌جای افتادن در دام هیجان‌زدگی، ترجیح داده‌اند مسیر قانع‌سازی منطقه و جامعه‌ی جهانی را طی کنند؛ مسیری دشوار، آهسته و پرهزینه، اما در بلندمدت، راهگشاتر از شورش‌های بی‌پشتوانه و بی‌برنامه است. عمل نکردن در این معنا، نه به‌دلیل ناتوانی بلکه ناشی از تلاش برای هم‌راستا نشدن با منطق تقابل بی‌نتیجه و بازتولید جنگ داخلی‌ست.
مقاله انتظار دارد که رهبران سیاسی، همانند دهه‌های گذشته، به سرعت وارد میدان شده و با فراخوانی، طالبان را کنار بزنند. اما آیا نویسنده درک درستی از شرایط سرکوب، مهاجرت اجباری، فشارهای امنیتی و محاصره‌ی رسانه‌ای مخالفان دارد؟ مخالفان سیاسی طالبان، چه در داخل افغانستان و چه در تبعید، در یکی از محدودترین فضاهای سیاسی در تاریخ معاصر کشور فعالیت می‌کنند. سخن گفتن، مصاحبه کردن یا شرکت در نشست‌های بین‌المللی، در شرایطی که کوچک‌ترین اظهار نظر می‌تواند به پیگرد، ربایش یا قتل بینجامد، خود نوعی کنش مقاومتی است.

همچنین بخوانید: هنگامی که زندانی و زندانبان، یک ترانه را زمزمه می‌کنند.

رهبران سیاسی، برخلاف تصور نویسنده، قربانی کیش شخصیت صرف نیستند؛ بلکه اسیر نظام‌های معیوب منطقه‌ای، بسته بودن فضای بین‌المللی و فروپاشی ساختارهای حمایتی داخلی‌اند.
مقاله با شور انقلابی، از نسل جوان افغانستان به‌عنوان امید واقعی تغییر، یاد می‌کند؛ گزاره‌ای الهام‌بخش اما تا حد زیادی آرمانی. واقعیت آن است که جوانان، با همه‌ی انرژی، هوشمندی و تعهدشان، هنوز از ساختارهای سیاسی لازم برای تحول قدرت برخوردار نیستند. نه شبکه‌های سیاسی پایدار دارند، نه تجربه‌ی مذاکره با قدرت‌های جهانی، و نه ابزارهای سازمان‌دهی کلان. بسیاری از چهره‌های جوان نیز یا جذب جریان‌های پراکنده شده‌اند یا هنوز نتوانسته‌اند به سطحی از هماهنگی و انسجام ملی برسند.
نسل جوان بدون تجربه‌ی رهبران سنتی بدون پیوند با واقعیت‌ها و انرژی نسل نو، هیچ‌کدام به‌تنهایی توان عبور از بحران کنونی را ندارند. این دو، نه رقیب، بلکه مکمل هم‌اند.
مقاله‌ی روایت به‌جای تحلیل ساختاری، به سمت تخریب شخصیتی و کلی‌گویی رفته است. برخورد با بحران کنونی افغانستان، بیش از هر چیز نیازمند تحلیل دقیق، هم‌گرایی ملی و درک عمیق از واقعیت‌های ژئوپلیتیکی است. رهبران سنتی، با همه‌ی ضعف‌ها و تناقض‌ها، بخشی از تاریخ و پتانسیل سیاسی کشورند. نسل جدید، با همه‌ی انرژی و ظرفیتش، هنوز نیازمند زمان و تجربه برای تبدیل شدن به نیرویی مؤثر است.
تقابل این دو را نباید به‌صورت صفر و یک دید. آینده‌ی افغانستان، در گرو تلفیق تجربه و انگیزه، واقع‌بینی و آرمان‌گرایی، و عقلانیت سیاسی به‌جای شعارگرایی رسانه‌ای‌ست. مسیر رهایی از وضعیت کنونی، نه از رهگذر تخریب کور که از دل گفت‌وگوی بین‌نسلی، بازسازی مشروعیت، و حرکت تدریجی اما پیوسته می‌گذرد.

همچنین بخوانید: روایت فرار

نوشته های مرتبط :