طالبان در تنگنای پنج‌ساله؛ لحظه شماری برای فروپاشی؟

دسته: تحلیل
نویسنده: ضیا ضیایی
1405/01/11
11:40 ق.ظ
بازدید: 0

پایگاه خبری تحلیلی روایت : نزدیک به پنج سال از سلطه طالبان بر افغانستان می‌گذرد؛ اما آنچه زمانی «پیروزی سریع» توصیف می‌شد، اکنون به باتلاقی از بحران‌های به‌هم‌پیوسته تبدیل شده است. از محاصره اقتصادی و تعمیق فقر تا جنگ قدرت درون‌گروهی، ادامه محدودیت‌های بی‌سابقه علیه زنان و اکنون تنش نظامی با پاکستان، همگی تصویری از یک ساختار رژیمی را ترسیم می‌کنند که نه راهی به سوی مشروعیت بین‌المللی دارد و نه ظرفیتی برای مدیریت فروپاشی تدریجی خود.

نزدیک به پنج سال از سلطه طالبان بر افغانستان می‌گذرد؛ اما آنچه زمانی «پیروزی سریع» توصیف می‌شد، اکنون به باتلاقی از بحران‌های به‌هم‌پیوسته تبدیل شده است. از محاصره اقتصادی و تعمیق فقر تا جنگ قدرت درون‌گروهی، ادامه محدودیت‌های بی‌سابقه علیه زنان و اکنون تنش نظامی با پاکستان، همگی تصویری از یک ساختار رژیمی را ترسیم می‌کنند که نه راهی به سوی مشروعیت بین‌المللی دارد و نه ظرفیتی برای مدیریت فروپاشی تدریجی خود.

۱. اقتصاد فروپاشیده؛ نخستین زنجیر فروپاشی: پس از پنج سال، وعده‌های طالبان برای تأمین امنیت اقتصادی به سراب تبدیل شده است. قطع کمک‌های بین‌المللی، انجماد دارایی‌های بانک مرکزی و فرار سرمایه‌ها، افغانستان را به یکی از فقیرترین کشورهای جهان تبدیل کرده است. با نبود برنامه مشخص برای تولید و اشتغال، گرسنگی و بیکاری به بحرانی مزمن بدل شده که حتی وفادارترین نیروهای این گروه را نیز به تردید واداشته است.

۲. محدودیت‌های زنان؛ مانعی برای مشروعیت: سخت‌گیرانه‌ترین محدودیت‌های تاریخی علیه زنان و دختران، طالبان را در انزوایی عمیق فروبرده است. در حالی که شماری از کشورها در ظاهر آمادگی خود را برای تعامل با کابل منوط به تغییر این سیاست‌ها اعلام کرده، رهبری طالبان همچنان بر رویکردی نفی زنان و دختران اصرار دارد.

۳. تنش با پاکستان؛ شکاف در حلقه متحدان: مهم‌ترین حامی طالبان در دو دهه گذشته، اکنون به یکی از چالش‌های اصلی آن بدل شده است. حملات هوایی پاکستان به خاک افغانستان و اتهام‌زنی‌های متقابل دو طرف، نشان از شکاف عمیقی دارد که پیش‌تر قابل تصور نبود. از دست رفتن پشتوانه اسلام‌آباد، طالبان را در فضای تهاجمی از سوی همسایگان و بی‌پناهی راهبردی گرفتار کرده است. البته پاکستان هنوز از تمام قدرت برای کنار زدن طالبان استفاده نکرده و سران این گروه را هدف قرار نداده است.

۴. جنگ قدرت در ساختار بسته: از سویی دیگر جنگ قدرت در درون رژیم طالبان اوج گرفته اسا. آنچه در ظاهر یک حاکمیت یکپارچه به نظر می‌رسید، در عمل به میدان رقابت‌های تا یک حدی قومی و جناحی و مهمتر از همه قبیله ای میان شاخه‌های مختلف طالبان تبدیل شده است. اختلاف میان جناح قندهار و گروه حقانی، نبود سازوکارهای نهادی برای توزیع قذرت و تصمیم‌گیری‌های شخصی‌محور، این گروه را به سوی بی‌ثباتی درونی و احتمال فروپاشی از درون سوق می‌دهد.

۵. طالبان در انتظار به رسمیت‌شناسی؛ معمای بی‌پایان: پنج سال تلاش برای کسب مشروعیت بین‌المللی با شکست مواجه شده است. هیچ کشوری به جز روسیه آن هم صرفا در حد یک اعلام، تاکنون حاکمیت این گروه را به رسمیت نشناخته و شروط جامعه جهانی —از جمله تغییر سیاست‌های زنان و تشکیل دولت فراگیر— همچنان بر جای خود باقی است. این انزوای دیپلماتیک، طالبان را در حلقه‌ای از تحریم‌ها و محرومیت‌های سیاسی گرفتار کرده که بدون خروج از آن، نه اقتصادی به‌راه می‌افتد و نه ثباتی پایدار شکل می‌گیرد.

۶. معمای بی‌پایان یا فروپاشی قریب: پنج سال پس از بازگشت طالبان، افغانستان با انباشتی از بحران‌های هم‌افزا روبه‌روست. تجربه تاریخی نشان داده که ساختارهای سیاسی فاقد مشروعیت مردمی، اقتصاد ورشکسته و متحدان منطقه‌ایِ از دست رفته، دیر یا زود در برابر فشارهای درونی و بیرونی فرو می‌ریزند. آنچه امروز در کابل می‌گذرد، شاید مقدمه‌ای برای پایانی مشابه پایان‌های گذشته در این سرزمین باشد.

نوشته های مرتبط :