غزه آزمونی برای وجدان جهانی؛ تحلیل اخلاقی و سیاسی سکوت بین المللی در برابر جنایات جنگی

دسته: تحلیل
نویسنده: حسین رسولی
1404/05/11
9:12 ق.ظ
بازدید: 15

در دل نوار باریکی از سرزمین های اشغالی، غزه به نماد از رنج بی پایان و مقاومت بی امان تبدیل شده است. جایی که حدود ۶۶۳ روز است کودکان با صدای انفجار به خواب می‌روند و بیدار می‌شوند و بیمارستان ها به گورستان های بی‌تاب تبدیل شده اند. در حالیکه تصاویر دلخراشی از تلفات انسانی، ویرانی زیرساخت ها و آوارگی هزاران نفر به طور روزانه منتشر می‌شود، جامعه‌ی بین المللی همچنان در سکوت سنگین فرو رفته است، سکوت که نه از بی خبری، بلکه از بی عملی و بی ارادگی حکایت دارد. این مقاله تلاش دارد تا با نگاه تحلیلی، سکوت جامعه‌ی جهانی در برابر جنایات جنگی در غزه را بررسی کند؛ از اخلاق مداخله‌گری گرفته تا نقش نهاد های بین المللی، کشور های غربی و رسانه در استمرار این بحران انسانی.

اخلاق مداخله‌گری و اصل فراموش شده در سیاست جهانی:

اصل “مسوولیت برای حمایت” (R2P) که در سال ۲۰۰۵ توسط سازمان ملل تصویب شد، بر این اساس بنا شده بود که اگر دولتی نتواند یا نخواهد از شهروندان خود در برابر جنایات شدید محافظت کند، جامعه‌ی بین المللی مؤظف است مداخله کند-حتی اگر این مداخله به معنی نقض حاکمیت ملی باشد. اما در مورد غزه این اصل به کلی نادیده گرفته شده است. حملات مکرر به مناطق مسکونی، مدارس و بیمارستان ها با وجود مستندات فراوان، واکنش های جدی بین المللی را بر نه انگیخته است. مداخله‌گری در لیبی، کوزوو و اوکراین با سرعت و مشروعیت همراه بود، اما در غزه معیار های اخلاقی تابع منافع ژئوپلیتیک شده اند. نهاد های بین المللی در برابر این بحران انسانی، عملا بی اثر و منفعل عمل کردند.

جریان جنایات جنگی در غزه و سکوت جهانی:

بر اساس ماده ۸ اساسنامه‌ی دادگاه کیفری بین المللی (ICC) جنایات جنگی شامل حمله عمدی به غیر نظامیان، استفاده از سلاح های ممنوعه، تخریب زیرساخت های حیاتی، محروم سازی جمعیت از کمک های بشردوستانه و قتل های دسته جمعی است. غزه نشان دهنده‌ی حجم گسترده‌ی از حملات وحشتناکی اسرائیل بوده و هیچ شکی برای ارتکاب جنایات جنگی را باقی نمی‌گذارد. تا پابان ماه جولای ۲۰۲۵، بر اساس گزارش رسمی وزارت بهداشت غزه، بیش از ۶۰۰۳۴ نفر در جریان حملات اسرائیل کشته شدند. در این میان ۱۷۴۰۰ کودک جان خود را از دست داده و طبق گزارش سازمان UN Women ۲۸۰۰۰ قربانیان زنان و دختران هستند و به طور میانگین در هر یک ساعت یک زن یا دختر کشته شده است.. بر اساس داده های منتشر شده توسط Gisha و Al Jazeera حد اقل ۱۴۷ کودک بر اثر گرسنگی، سوء تغذیه و انسداد کمک های بشردوستانه جان خود را از دست داده اند. میزان مجروحان این حملات نیز بیش از ۱۴۵۸۷۰ نفر بوده است. این آمار نه تنها عمق فاجعه‌ای انسانی را نشان می‌دهند، بلکه مستند می‌سازند که جنایات جنگی در غزه به صورت سیستماتیک و گسترده رخ داده است. سکوت جهانی در برابر این جنایات، به ویژه از سوی نهاد های بین المللی و قدرت های غربی، خود به نوعی همدستی با بی عدالتی و نقض اصول بنیادین حقوق بین الملل محسوب می‌شود.

نقش کشور های غربی و سیاست دوگانه در قبال غزه:

کشور های غربی به ویژه ایالات متحده، بریتانیا، فرانسه و آلمان، در بحران غزه مواضعی اتخاذ کرده اند که نه تنها با اصول حقوق بشر در تضاد است، بلکه نشان دهنده‌ی اخلاق گزینشی و حمایت سیاسی و نظامی از اسرائیل است. ایالات متحده از آغاز جنگ در ۷ اکتبر ۲۰۲۳ تا کنون، بیش از ۱۲.۵ میلیارد دلار کمک نظامی مستقیم به اسرائیل اختصاص داده است و در سال ۲۰۲۵ نیز با استفاده از اختیارات اظطراری، ۴ میلیارد دلار دیگر کمک فوری ارسال کرده است. این کشور سه قطعنامه شورای امنیت برای آتش‌بس انسانی را وتو کرده و مانع از بررسی جنایات جنگی اسرائیل در نهاد های بین المللی شده است. سنای آمریکا نیز طرح ممنوعیت فروش سلاح به اسرائیل را با وجود حمایت ۲۷ سناتور دمکرات رد کرده است. در اروپا فرانسه اعلام کرده که فلسطین را به عنوان یک کشور مستقل به رسمیت خواهد شناخت، اما بریتانیا و آلمان از این اقدام عقب نشینی کرده اند. بریتانیا برخی مذاکرات تجاری با اسرائیل را تعلیق کرده است، اما همچنان از به رسمیت شناختن فلسطین خود داری می‌کند. آلمان نیز تنها به ابزار نگرانی بسنده کرده و از اقدام عملی خود داری کرده است. که این موضع گیری ها از سوی کشور های اروپایی که مدعی “نظام هنجاری” اند نمایش واضح از برخورد دوگانه در موضوع غزه است. این دوگانگی در رفتار به ویژه در مقایسه با واکنش سریع غرب به بحران اوکراین، نشان می‌‌دهد که حقوق بشر در سیاست بین الملل ابزاری برای پیشبرد منافع ژئوپلیتیک است، نه یک اصل جهان شمول. رسانه های غربی نیز بخشی دیگر از سایه پردازان در قضیه‌ی غزه محسوب می‌شوند. رسانه ها در غرب نیز سوق دهنده‌ای افکار عمومی بر اساس نهاد های است که حقوق بشر ستون اصلی آنرا تشکیل می‌دهد، اما اکنون با روشن شدن تفاوت میان بشر و حقوق شان این رسانه ها در تلاش برای تغییر افکار در نسبت با بحران بشری غزه اند و با گزارش های متناقض، سانسور و حق به جانب جلوه دادن حملات اسرایل در کنار نظام های خویش انجام وظیفه می‌نمایند.

نهاد های بین المللی، بحران مشروعیت و بی عملی ساختاری:

نهاد های بین المللی، از سازمان ملل گرفته تا دادگاه کیفری بین المللی، در برابر بحران غزه عملکرد ضعیف و گزینشی داشته اند. سکوت، نظارت و بی تفاوتی جهان در مقابل شعله‌ور شدن تنور انسان سوزی توسط اسرائیل در غزه، ادعای عدالت نظام بین المللی را محک می‌زند، جاییکه سکوت تنها بی طرفی نیست، بلکه حمله‌‌ی خونباری بر پیکر هنجار ها، قوانین، قواعد و تعهدات حقوقی بین المللی بوده و وجود دفاع از حقوق بشر را برای گردانندگان نظم جهانی به رهبری آمریکا با خاک یکسان می‌نماید، زیرا کلیه‌ی تعهدات بین المللی من‌جمله؛ ماده۱ بند۳ منشور سازمان ملل متحد: احترام به حقوق بشر بدون تبعیض، ماده ۳ اعلامیه جهانی حقوق بشر: حق زندگی، آزادی و امنیت فرد و… می‌تواند از صحنه‌ی معنی حذف و به سمت پوچ گرایی در ذهن شهروندان جهانی سوق بدهد. از سوی دیگر؛ شورای امنیت سازمان ملل، به دلیل وتوی مکرر ایالات متحده، نتوانسته قطعنامه الزام آوری برای توقف خشونت ها صادر کند. دادگاه کیفری بین المللی (ICC) با وجود شواهد گسترده، در بررسی جنایات جنگی پیشرفت ملموسی نداشته است. همچنین فشاری سیاسی بر نهاد های مانند یونسکو باعث شده که آمریکا در سال ۲۰۲۵ تهدید به خروج از این سازمان کند، به دلیل انتقاد از اقدامات اسرائیل. این وضعیت، مشروعیت اخلاقی و حقوقی نهاد های بین المللی را به شدت زیر سوال می‌برد.اگر چنین نهاد های نتوانند در برابر فجایع آشکار واکنش نشان دهند، چه امیدی به عدالت جهانی باقی می‌ماند؟

نتیجه گیری:

بحران غزه فراتر از یک تراژدی انسانی، به آزمونی برای وجدان جهانی مبدل شده است. سکوت نهاد های بین المللی، سیاست دوگانه کشور های غربی و بی اثر بودن ساز و کار های حقوقی، همه نشان می‌دهند که اخلاق در سیاست جهانی، بیش از آنکه جهان شمول باشد، تابع قدرت و منافع است. بازاندیشی در نظم جهانی تنها زمانی ممکن خواهد بود که عدالت نه به عنوان ابزار قدرت، بلکه به عنوان اصل بنیادین روابط انسانی پذیرفته شود. غزه امروز نیازمند همدلی، اقدام و باز تعریف اخلاقی جهانی است تا دیگر شاهد آن نباشیم که جنگ و گرسنگی همزمان با بلیط مرگ به سمت انسان ها بیاید و اطفال گرسنه‌ در هیچ جای جهان مجبور نباشند در انتخاب میان دو گزینه؛ مرگ یا غذا گیر بمانند.

نوشته های مرتبط :