فردوسی و دانش اندوزی

دسته: تحلیل
نویسنده: عدیل غزنوی
1403/06/03
11:52 ق.ظ
بازدید: 199

پایگاه خبری تحلیلی روایت : فراگیری علم و دانش و نقش آن در تحول زندگی بشر برجسته بوده است، بشر به وسیله فراگیری دانش، توانسته در بلند‌ترین نقطه اوج موفقیت و لذایذ برسد. امروزه جهان با تناسب پیشرفت چشم‌گیر که با فراگیری دانش میسر بشر شده، با عجایب کشف حیرت کننده دست یابند. باین مطالعه که علم، دانش و فراگیری آن از بدوی خلقت بشر با زندگی آنها گره خورده است. و ادیان مختلف ارشادات ارزنده‌ای جداگانه خویش را جهت کسب دانش توصیه‌ها و رهنمایی های را ارایه داشته اند.

فراگیری علم و دانش و نقش آن در تحول زندگی بشر برجسته بوده است، بشر به وسیله فراگیری دانش، توانسته در بلند‌ترین نقطه اوج موفقیت و لذایذ برسد. امروزه جهان با تناسب پیشرفت چشم‌گیر که با فراگیری دانش میسر بشر شده، با عجایب کشف حیرت کننده دست یابند. باین مطالعه که علم، دانش و فراگیری آن از بدوی خلقت بشر با زندگی آنها گره خورده است. و ادیان مختلف ارشادات ارزنده‌ای جداگانه خویش را جهت کسب دانش توصیه‌ها و رهنمایی های را ارایه داشته اند.
با اشاره توصیه دین مبین اسلام به فراگیری دانش با لفظ « اقرا» در اولین کلامی الهی آغاز می شود که همه‌ی بشر را بخواندن و فراگیری دانش حکم نمود. در باب فراگیری دانش آیات، احکام و احادیث آنحضرت به صورت گسترده ارایه شده، که همه‌ی آنها به لفظ‌ی « برتری دانش و فراگیری آن » حکایت دارد.
درین میان دانشمندان شرق و غرب با یک دید واحد نسبت دانش با ارایه‌ی دیدگاه‌ها متفق اند. ویکتور هوگو آنقدر دانسته‌گی و فراگیری دانش حاد می داند که می گوید: « هر کس درب مکتب ای را باز کند، درب زندانی را بسته است.» بدین مفهوم که جهالت کم‌ می شود و همه به یک واقعیت و راستین می رسند. باین وضع مجرم که جرم را اکثرا به اثر عدم فهمیدن انجام می دهند، از سطح جرایم کاسته می شود. درین میان، ما به ارایه‌ی بینش فردوسی نسبت دانش که سراسری شاهنامه از محتوای اخلاقی برخورد داراست می پردازیم. و دانش و فراگیری آن از دغدغه های مهم است که در لابلای شاهنامه عنصر مهم قلمداد می‌شود.
فردوسی رنج بردن در راه دانش را ستوده و در همان آغاز شاهنامه، انسان‌ها را به فراگیری دانش تشویق کرده و بر آن است که دل پیر، با دانش برنا می‏شود و رنج بردن در راه دانش فراگیری، رواست:
به رنج اندر آری تن را رواست
که خود رنج بردن به دانش سزاست
این اشاره فردوسی در جهت قبول سختی در راه فراگیری دانش تقارب با دیدگاه ارسطو دارد که ارسطو می گوید : ریشه های آموزش تلخ، اما میوه هایش شیرین است.
چیزیکه جهان بینی فراخ فردوسی را نسبت به کسب دانش برجسته می سازد، اینکه وی دستور می‌دهد که به خاطری آلایش و آسایش و تنویر مسیر تان باید به دنبال فراگیری هر علوم برود و فراگیری آنرا سودمند می داند:
ز هر دانشی چون سخن بشنوی
از آموختن یک زمان نغنوی
و در جای دیگر در شاهنامه گفته است:
بیاموز و بشنو زهر دانشی
بیا بی زهر دانشی، رامشی
فرودسی در فراگیری دانش مقید به زمان و شرایط نمی کند و دانش اندوزی را برای همه‌ی انسان‌ها توصیه می‌کند:
همه گوش دارید پند مرا
سخن گفتنی سودمند مرا
زمانی میاسای ز آموختن
اگر جان همی خواهی افروختن
یا اینکه در جای دیگری شاهنامه همانند همین‌ موضوع اشاره دارد که:
میاسای ز آموختن یک زمان
ز دانش میکفن دل اندر گمان
چو گویی که وام خرد توختم
همه هر چه بایست آموختم
یکی نغز باز می‏کند روزگار
که بنشاندت پیش آموزگار
به باور فردوسی دانش و نقش آن در زندگی انسان‌ها آنقدر برجسته و حاد شمرده می شود که دانش را مایه بقا انسان‌ها می داند، و انسان و دانش را به زمین و باران تشبه کرده است که بدون همدیگر معنا ندارند:
جهان را چو باران به بایستگی
روان را چو دانش به شایستگی
در کنار این گفتار خود فردوسی، دانش را سبب آرایش روح و روان و حتی ارزش آدمی می‌‌داند و از زبان اردشیر به شاپور ‌می‌گوید:
بیارای دل را به دانش که ارز
به دانش بود چون بدانی بورز

همچنین بخوانید: ویژه‌گی‌های شعر سعدی

فردوسی، فرهنگ آموختن و دنبال هنر رفتن را ستوده و از انسانها خواسته که خود را پای بند زر و زیور نکنند و به زندگی تجملاتی خیلی علاقه‏مند نباشند، زیرا هنر و فرهنگ و دانش، برترین مایه‏هاست، انسانها باید خود ساخته بار بیایند و روی پای خود بایستند و به گهر والای خود تکیه نکنند و بدانند که دانش و هنر شخصی از گهر و نژاد والاترست.
چنین گفت آن بخرد رهنمون
که فرهنگ باشد ز گوهر فزون

فردوسی در داستان برزویه و آوردن کتاب کلیله و دمنه از هند، با یک تمثیل زیبا می‏گوید: منظور از کوهسار، دانایان هستند و داوری موجود در کوهساران، سخن شفا بخش ایشان و هدف از مردگان، جاهلانند که به دم گرم دانایان، زنده می‏شوند:

گیا چون سخن دان و دانش چو کوه
که باشد همه ساله دور از گروه
تن مرده چون مرد بی دانش است
که نادان به هر جای بی‏رامش است
به دانش بود بی گمان زنده مرد
خنک رنج بردار پاینده مرد
چو مردم ز نادانی آمد ستوه
گیا چون کلیله است و دانش چو کوه

فردوسی، فرهنگ را مایه آرامش و آرایش زندگی می‏داند و مرد دانشی را، جویای راستی و آزادگی.
که فرهنگ آرایش جان بود
ز گوهر سخن گفتن آسان بود

برزویه ، در کتابی خوانده است که در بلاد هند، کوهی وجود دارد و در آن، گیاه شگفت آوری است که مرده بدان زنده شود، برزویه در طلب آن گیاه بیش از اندازه جستجو می‏کند و آن داروی جان بخش را نمی‏یابد، داستان خود را به داناترین حکیم هند می‏گوید، او در پاسخ برزویه می‏گوید: این سخن بر سبیل رمز است.
انوشیروان هم، در پایان زندگی، دبیر را فرا می‏خواند و اندرزهایی برای پسر خود باز می‏گوید که برخی از آن اندرزها را فردوسی، چنین تعبیر می‏کند:
به دانش فرای و به یزدان گرای
که او باد جان ترا رهنمای
فرودسی با وجود همه‌ی توصیف از دانش و برجسته آن در زندگی و شخصیت افراد، توصیه‌ی زیبایی دارد که نباید با داشتن دانش فضای غرور و تکبر زندگی تان را فرا گیرد و دانش با غرور را نشانه‌ی از نادانی می داند نه دانسته‌گی آن:
هر آن گه که گویی رسیدم به جای
نباید ز گیتی مرا رهنمای
چنان دان که نادان‏ترین کس تویی
اگر پند دانندگان نشنوی

همچنین بخوانید: سیری "با آن عقاب زخمی"

نوشته های مرتبط :