فرمت مسکو؛ هر نشستی در غیاب مردم افغانستان ناکام است

دسته: تحلیل
نویسنده: غلام رضا سادات
1403/07/12
12:14 ب.ظ
بازدید: 9

پایگاه خبری تحلیلی روایت : روز گذشته سخنگوی وزارت خارجه روسیه اعلام کرد که ششمین دور نشست «فرمت مسکو» درباره افغانستان روز جمعه این هفته با حضور وزیران خارجه کشورهای منطقه به شمول هیئت طالبان، در مسکو برگزار می شود. زاخارووا در یک نشست خبری در مسکو گفت: «اولویت این نشست، بحث درباره روند صلح افغانستان و گسترش تعامل عملی میان کشورهای منطقه و کابل در زمینه‌های سیاسی، اقتصادی، مبارزه با تروریسم و مواد مخدر خواهد بود.» در حالی‌که طی حداقل سه سال گذشته، علاوه بر نشست فرمت مسکو، چندین نشست‌ دیگر در باره افغانستان برگزار شده، اما هیچ کدام به نتیجه نرسیده است. نشست قبلی فرمت مسکو هم در هفتم میزان 1402 در «کازان» برگزار شد، نمایندگان کشورهای مختلف از جمله هند، ایران، قزاقستان، چین، قرقیزستان، پاکستان، ترکمنستان، ازبکستان و همچنین طالبان حضور داشتند. اما هیچ نتیجه ملموسی در هیچ یک از زمینه‌های که در آجندای نشست ذکر شده بود، در پی نداشت.

روز گذشته سخنگوی وزارت خارجه روسیه اعلام کرد که ششمین دور نشست «فرمت مسکو» درباره افغانستان روز جمعه این هفته با حضور وزیران خارجه کشورهای منطقه به شمول هیئت طالبان، در مسکو برگزار می شود.

زاخارووا در یک نشست خبری در مسکو گفت: «اولویت این نشست، بحث درباره روند صلح افغانستان و گسترش تعامل عملی میان کشورهای منطقه و کابل در زمینه‌های سیاسی، اقتصادی، مبارزه با تروریسم و مواد مخدر خواهد بود.»

در حالی‌که طی حداقل سه سال گذشته، علاوه بر نشست فرمت مسکو، چندین نشست‌ دیگر در باره افغانستان برگزار شده، اما هیچ کدام به نتیجه نرسیده است. نشست قبلی فرمت مسکو هم در هفتم میزان ۱۴۰۲ در «کازان» برگزار شد، نمایندگان کشورهای مختلف از جمله هند، ایران، قزاقستان، چین، قرقیزستان، پاکستان، ترکمنستان، ازبکستان و همچنین طالبان حضور داشتند. اما هیچ نتیجه ملموسی در هیچ یک از زمینه‌های که در آجندای نشست ذکر شده بود، در پی نداشت.

حالا پرسش این است که چرا نشست‌های متعدد در باره افغانستان که با اجماع کشورهای منطقه و جهان برگزار می شود، به نتیجه نمی رسد؟

در این زمینه چند نکته قابل تامل است:

اول: در نشست‌های که از سوی کشورهای منطقه و یا سازمان ملل راجع به افغانستان تاکنون برگزار شده، از جمله نشست فرمت‌ مسکو، کشورهای همسایه و منطقه راجع به اوضاع افغانستان تحت حاکمیت طالبان، مسئله حکومت همه شمول، امنیت مرزها، مبارزه با مواد مخدر و موارد دیگر مرتبط با افعانستان که اوضاع کشورهای همسایه و منطقه متاثر از آن هستند، بحث کرده اند. در این نشست نمایندگان ارشد کشورهای منطقه و همسایه، نگرانی‌ها، چالش‌ها و پیشنهادات شان را مطرح ساخته و رویکرد کشورهای شان را راجع به افغانستان بیان کردند؛ اما یکی از ضعف‌ها و در واقع شکست این گونه نشست‌ها، عدم قدرت اجرایی آن است. وقتی بیانیه‌ای پایانی این نشست‌ها قرائت می‌شود، هیچ التزام پس از آن به این بیانیه‌ها وجود ندارد.

همچنین بخوانید: عبدالطیف ‌پدرام: طالبان به دنبال پشتونیزه کردن کشور اند

دوم: یکی دیگر از موارد و نقدهای مهمی که راجع به این نشست‌ها در ارتباط به افغانستان، طی بیست سال گذشته بویژه سه سال اخیر وجود دارد، این است که این نشست‌ها انسجام لازم را بین کشورهای منطقه و فرا منطقه نداشته است. هر کشوری نگرانی‌ها و پیشنهادات شان را مطرح ساخته است، ولی در پایان کار به توحید نظر که گره از کار و مشکل افغانستان باز کند، نرسیده اند. با اینکه کشورهای همسایه افغانستان و منطقه در چندین ائتلاف و سازمان نیز باهم هستند، ولی در زمینه مسایل افغانستان دچار اختلاف رای و تشتت پالیسی سیاسی هستند که همین امر قدرت این نشست‌ها بی نتیجه می سازد.

سوم: تجربه چهل سال گذشته در افغانستان ثابت کرده که هیچ نشستی به صلح و ثبات در افغانستان منجر نمی‌شود، مگر اینکه مخالفین و موافقین و مهمتر از آن نمایندگان واقعی مردم افغانستان در آن حضور داشته باشند. تمامی نشست‌های چهل و چند سال گذشته که راجع به افغانستان به گونه یکجانبه برگزار شده، هیچ دست آوردی و ثمری نداشته است. شاید به صورت مقطعی بعضی نشست‌ها اندک دست آورد داشته باشد، ولی به صورت ریشه‌ای مشکل افغانستان را حل نکرده است. مبیین این حرف این‌که؛ اگر به نشست‌های گروه‌های جهادی، نشست‌های دولت‌انتقالی مجاهدین، نشست بن، توافق صلح دوحه میان امریکا و طالبان و… نگاه کنیم، می بینیم که تمامی این نشست‌ها که با کنار گذاشتن یک طرف قضیه در افغانستان و همچنین حل ریشه‌ای بحران که تمرکز گرایی و نادیده گرفتن حقوق اقوام و اقلیت‌ها است، به نتیجه نرسیده است. بنا براین نشست فرمت‌ مسکو نیز وقتی در آن از مخالفین طالبان حضور ندارند و همچنین هیچ کسی از مردم افغانستان که حقوق آن به شدت محدود شده حضور ندارد و طالبان هم که فاقد مشروعیت بین المللی و داخلی هستند، از این رو این نشست هیچ نتیجه تاثیر‌گذاری بر اوضاع و شرایط افغانستان نخواهد داشت.

همچنین بخوانید: مقام حکومتی طالبان فردا به پاکستان سفر خواهد کرد

چهارم: یکی از مهمترین ضعف‌ها در نشست‌های کشورهای جهان و منطقه این است که تضاد منافع در زمینه افغانستان بین این کشورها بسیار برجسته است. در زمینه تعامل با طالبان کشورهای منطقه در مرحله صفر و ۱۰۰ قرار دارند. در قسمت مخالفان طالبان نیز همین امر صادق است. البته از یک سو این کشورها با تضاد منافع در درون افغانستان مواجه اند و از سوی هم اعتماد و اطمینان کافی بین شان وجود ندارد تا در نشست ها اولا به اجماع نظر برسند و بعد در زمینه اجرای آن مشترکا کار کنند. امروز پاکستان به دلیل حمایت طالبان از تی تی پی به شدت از حاکمان کابل دل‌خور است. تاجیکستان عملا مکان اصلی مخالفان طالبان است. ایران و روسیه با وجود تعامل با طالبان، اصرار بر تشکیل حکومت همه شمول دارند. چین هم به تنهایی فارغ از دغدغه‌ی فقط به فکر استخراج معادن افغانستان می باشد.

در نتیجه این تضاد منافع مانع از هر گونه نتیجه ملموس این نشست‌ها می شود.

نویسنده: غلام رضا سادات

نوشته های مرتبط :