دشمنی طالبان با نمادهای فرهنگی

دسته: تحلیل
نویسنده: شهرام خراسانی
1404/05/30
9:59 ق.ظ
بازدید: 10

پایگاه خبری تحلیلی روایت : یکی از ویژگی‌های برجسته‌ و نگران‌کننده‌ حاکمیت طالبان، دشمنی آشکار آنان با مظاهر فرهنگ، هنر و تاریخ است. از روزی که این گروه بر افغانستان مسلط شد، شمشیر ایدئولوژی طالبانی نه تنها بر گلوی آزادی و تنوع فکری فرود آمده، بلکه بر پیکر نمادهای فرهنگی و تاریخی نیز زخم زده است. تخریب تندیس‌ها، تغییر نام مکان‌ها، تحقیر زبان‌ها و سانسور ادبیات تنها بخشی از پروژه‌ی فرهنگی طالبان برای تحمیل یک قرائت خشک، انحصاری و تنگ‌نظرانه از دین و جامعه است.

یکی از ویژگی‌های برجسته‌ و نگران‌کننده‌ حاکمیت طالبان، دشمنی آشکار آنان با مظاهر فرهنگ، هنر و تاریخ است. از روزی که این گروه بر افغانستان مسلط شد، شمشیر ایدئولوژی طالبانی نه تنها بر گلوی آزادی و تنوع فکری فرود آمده، بلکه بر پیکر نمادهای فرهنگی و تاریخی نیز زخم زده است. تخریب تندیس‌ها، تغییر نام مکان‌ها، تحقیر زبان‌ها و سانسور ادبیات تنها بخشی از پروژه‌ی فرهنگی طالبان برای تحمیل یک قرائت خشک، انحصاری و تنگ‌نظرانه از دین و جامعه است.

در هفته‌های اخیر، خبر شکستن تندیس علی‌شیر نوایی در یکی از پارک‌های شهر مزار شریف، موجی از خشم و اندوه را در میان فرهیختگان، هنرمندان و مردم شمال کشور به‌ویژه اوزبیک‌ها برانگیخته است. علی‌شیر نوایی نه تنها یکی از پایه‌گذاران ادبیات کلاسیک ترکی است، بلکه نمادی از فرهنگ، معرفت و همزیستی تمدن‌ها در آسیای میانه به‌شمار می‌رود. او کسی است که با آثار فاخرش، مانند محاکمه‌ة اللغتین و خمسة‌ی نوایی، زبان ترکی را به‌عنوان زبان علم و ادب تثبیت کرد و نقشی بی‌بدیل در تاریخ فرهنگی منطقه بازی کرد.

تندیس علی‌شیر نوایی تنها یک مجسمه نبود، بلکه نمادی بود از پیوندهای ریشه‌دار مردم اوزبیک افغانستان با هویت فرهنگی و تاریخی‌شان. شکستن این تندیس، حمله به این هویت است. طالبان با چنین رفتارهایی می‌خواهند فرهنگی را حذف کنند که با روایت محدود و خشونت‌بار آن‌ها از اسلام و تاریخ سازگاری ندارد. آن‌ها می‌دانند که فرهنگِ زنده، انسان‌های زنده و مستقل می‌سازد؛ مردمانی که نمی‌توان به‌راحتی فرمان‌شان داد، زبان‌شان را بست یا ذهن‌شان را تسخیر کرد.

در این میان، سکوت طالبان اوزبیک‌تبار، به‌ویژه آنانی که در ساختار قدرت حضور دارند، نه‌تنها تأسف‌بار، بلکه خطرناک است. مردمی که در تاریخ معاصر افغانستان برای حفظ زبان، هویت و فرهنگ خود هزینه داده‌اند، شایسته آن نیستند که نمایندگان‌شان در برابر چنین بی‌حرمتی‌ای خاموش بمانند. دفاع از نمادهای فرهنگی، صرفاً یک موضوع قومی نیست؛ این وظیفه‌ای تاریخی و اخلاقی است. طالبان اوزبیک اگر امروز در برابر شکستن تندیس نوایی چیزی نمی‌گویند، فردا نخواهند توانست از نام و زبان خود دفاع کنند.

طالبان اوزبیک باید بدانند که بخشی از مشروعیت سیاسی‌شان، به ارتباط‌شان با فرهنگ مردم‌شان گره خورده است. اگر آنان نتوانند نماینده‌ای برای دفاع از علی‌شیر نوایی باشند، در چشم جامعه‌ی خود چیزی بیشتر از عاملان سرکوب نخواهند بود.

دشمنی طالبان با فرهنگ، تازه‌گی ندارد. تخریب بوداهای بامیان در سال ۲۰۰۱ جهان را شوکه کرد و نشان داد که این گروه چگونه در برابر تاریخ و هنر موضع می‌گیرد. اما تخریب تندیس‌های امروزی، در دل جامعه‌ی افغانستان انجام می‌شود، در برابر چشمان مردمی که به هویت خویش زنده‌اند. امروز نوبت نوایی است؛ فردا شاید نوبت دیگران باشد: خوشحال، بابه مزاری، احمد شاه مسعود یا حتی نمادهای فرهنگی کمتر شناخته‌شده در مناطق دیگر.

ایستادن در برابر این روند، تنها مسئولیت فرهنگیان و روشنفکران نیست. این وظیفه‌ی همه‌ی کسانی است که به آینده‌ی متکثر و انسانی افغانستان باور دارند. طالبان شاید بتوانند تندیس‌ها را بشکنند، اما اگر حافظه‌ی جمعی ملت بیدار بماند، هیچ ایدئولوژی‌ای نمی‌تواند حقیقت را به‌تمامی دفن کند.

نوشته های مرتبط :