«کاش ما هواپیما داشتیم»؛ تحلیلی بر استعاره‌ای تلخ در میانه‌ سکوت و غوغا

دسته: تحلیل
نویسنده: شفیق الله احدی
1404/03/03
10:26 ق.ظ
بازدید: 25

پایگاه خبری تحلیلی روایت : در تاریخ ۲۱ مه، دیداری میان دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده، و سیریل رامافوسا، رئیس‌جمهور آفریقای جنوبی، برگزار شد که طی آن، ترامپ ادعاهایی درباره افزایش خشونت علیه آفریکانرها (سفیدپوستانی با تبار هلندی در آفریقای جنوبی) مطرح کرد. این ادعاها با واکنش تند و انتقادآمیز رامافوسا روبه‌رو شد. در میانه این گفت‌وگو، زمانی که یک خبرنگار تلاش کرد بحث را به پیشنهاد احتمالی قطر برای اهدای یک هواپیمای اختصاصی ایر فورس وان به آمریکا بکشاند، ترامپ از انحراف موضوع ناراضی شد و خبرنگار را مورد انتقاد قرار داد. در همین فضا، رامافوسا با لحنی طنزآلود و آرام گفت: «متأسفم، من هواپیمایی ندارم که بخواهم هدیه بدهم.» این اظهارنظر، فضای نشست را برای لحظه‌ای سبک‌تر کرد. ترامپ با لبخند پاسخ داد: «کاش داشتی»، که باعث خنده رامافوسا شد و لحظه‌ای غیررسمی و شوخ‌طبعانه در میان گفت‌وگویی پرتنش ایجاد کرد.

در تاریخ ۲۱ مه، دیداری میان دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده، و سیریل رامافوسا، رئیس‌جمهور آفریقای جنوبی، برگزار شد که طی آن، ترامپ ادعاهایی درباره افزایش خشونت علیه آفریکانرها (سفیدپوستانی با تبار هلندی در آفریقای جنوبی) مطرح کرد. این ادعاها با واکنش تند و انتقادآمیز رامافوسا روبه‌رو شد.
در میانه این گفت‌وگو، زمانی که یک خبرنگار تلاش کرد بحث را به پیشنهاد احتمالی قطر برای اهدای یک هواپیمای اختصاصی ایر فورس وان به آمریکا بکشاند، ترامپ از انحراف موضوع ناراضی شد و خبرنگار را مورد انتقاد قرار داد. در همین فضا، رامافوسا با لحنی طنزآلود و آرام گفت: «متأسفم، من هواپیمایی ندارم که بخواهم هدیه بدهم.» این اظهارنظر، فضای نشست را برای لحظه‌ای سبک‌تر کرد.
ترامپ با لبخند پاسخ داد: «کاش داشتی»، که باعث خنده رامافوسا شد و لحظه‌ای غیررسمی و شوخ‌طبعانه در میان گفت‌وگویی پرتنش ایجاد کرد.

در سیاست، گاه یک جمله کوتاه از هزاران بیانیه رسمی رساتر است. جمله‌ای مانند «کاش ما هم هواپیما داشتیم» نه فقط پژواکی از حسرت، که تبلوری از یک واقعیت پیچیده تاریخی است. این جمله در پاسخ به یک کنایه سنگین از سوی دونالد ترامپ بیان شد؛ جایی که او در مقام دفاع از حقوق صد سفیدپوست کشته‌شده در آفریقای جنوبی، انگشت اتهام را به سوی دولت آن کشور نشانه گرفت، اما در عین حال، چشم بر کشتار ده‌ها هزار انسان در فلسطین بست.

پاسخ رئیس‌جمهور آفریقای جنوبی نه صرفاً واکنشی شخصی، که انعکاسی از ناامیدی تاریخی ملت‌هایی است که در صفحه شطرنج جهان سوم، همیشه مهره‌ای بوده‌اند و هرگز بازیگر. هواپیمایی که ترامپ از دولت قطر دریافت کرده بود، به خودی خود شاید مسئله‌ای حاشیه‌ای باشد، اما در دنیایی که نمادها، پیام‌ها را حمل می‌کنند، این هواپیما حامل چیزی بیش از یک «تحفه» بود. آنچه میان دو رئیس‌جمهور رد و بدل شد، در واقع گفت‌وگویی بود درباره جایگاه، قدرت، دیده شدن، و مشروعیت جهانی.

جمله «کاش ما هم هواپیما داشتیم» را باید نه با گوش، بلکه با وجدان شنید. چون این هواپیما، نماد پرواز به سوی مرکز قدرت است؛ سفری که بسیاری از ملت‌ها هنوز و همچنان از آن محروم‌اند. در جهانی که صدای قربانیان باید از طریق بلندگوهای خاصی پخش شود تا شنیده شود، نداشتن هواپیما یعنی نداشتن حق روایت. یعنی ناتوانی در رساندن صدای حقیقت از میان فیلترهای سیاسی، رسانه‌ای و اقتصادی.
در واقع، آنچه رئیس‌جمهور آفریقای جنوبی گفت، سخن یک نفر نبود. صدای تاریخی مردمانی بود که صدایشان یا سانسور شده، یا تحقیر، یا نادیده گرفته شده است. مردمانی که استعمار سنتی از سرزمین‌شان رفت، اما استعمار ساختاری در قالب بانک، صندوق، تحریم، قرارداد، و روایت‌سازی همچنان باقی ماند.

کاش ما هم هواپیما داشتیم یعنی:«کاش می‌توانستیم میزبان مذاکرات صلح باشیم، نه فقط مهمان جنگ»؛ «کاش ما هم چون انسانهای دیگر دیده می شدیم و خون مان با آنها یک رنگ بوددانسته می شد»؛ «کاش رسانه‌های جهانی برای روایت ما هم وقت اختصاص می‌دادند، نه فقط برای تحلیل دیدگاه غربی»؛ «کاش وقتی می‌گفتیم ۶۰هزار نفر کشته شده‌اند، صدایمان در میان تیترهای خبری گم نمی‌ش»د.
در این معنا، هواپیما استعاره‌ای از حضور مؤثر در مناسبات قدرت جهانی است. یعنی دسترسی به ابزارهایی که روایت را شکل می‌دهند، افکار عمومی را جهت می‌دهند، و در نهایت، تصمیم‌گیری را تعیین می‌کنند. وقتی کشوری هواپیما ندارد، یعنی پروازش نه فقط از زمین، بلکه از معادلات قدرت نیز ممنوع است.

ترامپ در پاسخ گفت «کاش می‌داشتید». جمله‌ای ساده که در دل خود، تحقیر تاریخی یک قاره و ملت‌های متعدد را بازتاب می‌دهد. چرا نداشته باشند؟ چون نخواستند؟ یا چون نگذاشتند؟ و آیا داشتنش به تنهایی کافی است؟ نه، اما نداشتنش، نماد فاصله‌ای است که در این جهان میان «آنکه می‌تواند سخن بگوید» و «آنکه باید سکوت کند» کشیده شده است.
در نهایت، این جمله ممکن است فراموش شود. اما آنچه از آن باقی می‌ماند، ضرورت تأملی عمیق است در مورد عدالت جهانی، سکوت گزینشی رسانه‌ها، و نقش قدرت‌های بزرگ در تعیین این‌که چه کسی سزاوار شنیده شدن است و چه کسی نه.

نوشته های مرتبط :