نگاهی به سیر زوال جامعه‌ی پشتونی پاکستان و عوامل آن

دسته: تحلیل
نویسنده: تحریریه روایت
1401/12/01
4:04 ب.ظ
بازدید: 4

یکی از دردِسرهای عمده‌ی پاکستان در حالِ حاضر تی تی پی یا تحریک طالبان پاکستان است. تی تی پی یکی از جناح‌های تندرو مذهبی است که در برابر حکومت پاکستان دست به مخالفت مسلحانه می‌زند و در چند روز اخیر مسوولیت برخی حملات انتحاری و انفجاری در آن کشور را نیز به عهده گرفته است.

تحریک طالبان پاکستان برخاسته از میان قبایلِ پشتون‌تبار کشور پاکستان است. پشتون‌ها در پاکستان در مناطق مرزی هم‌جوار با افغانستان زندگی می‌کنند. جالب است بدانید که روزگاری این منطقه خاستگاه یکی از مهم‌ترین جنبش‌های خشونت‌پرهیزی شبه قاره‌ی هند بود: جنبش خدایی خدمت‌گار به رهبری خان عبدالغفار خان. از خان در کنار گاندی به حیث یکی از رهبران جنبش خشونت‌پرهیزی در شبه‌قاره یاد می‌گردد و به همین دلیل برایش لقب «گاندی مرزها» را نیز داده‌اند. او کسی بود که با راه‌اندازی جنبش خدایی خدمت‌گار، جامعه پشتونی را از خشونت و زورگویی، به سوی گفتگو و خشونت‌پرهیزی، و از ترویج ادبیات نفرت و مخاصمت به سوی آیین عشق و محبت فرا می‌خواند. خان عبدالغفار خان در بارة پشتون‌ها می‌گفت: «پشتون‌ها به شدت نیازمندِ تغییر رسوم ضداجتماعی خوداند، تا از طغیاناتِ خشونت‌بار خود جلوگیری کنند، و رفتارِ خوب پیشه نمایند». او برای پشتون‌ها، درس‌های خشونت‌پرهیزی می‌داد و می‌گفت: «من به شما سلاحی خواهم داد که پلیس و ارتش قادر نخواهند بود در برابرش بایستند. این سلاحِ پیامبر است، اما شما از آن آگاه نیستید. این سلاح بردباری و درست‌کاری است. هیچ قدرتی در جهان نمی‌تواند در برابر آن بایستد».

خان عبدالغفارخان، در میان پشتون‌ها دینی را تبلیغ می‌کرد که پیامش اخوت و برادری بود. او می‌گفت: «دین من حقیقت، عشق و خدمت به خدا و بشریت است. هر دینی که در جهان آمده، با خود پیام عشق و برادری آورده است. آن‌ها که به بهروزی هم‌نوعان خود بی‌اعتنایند، آن‌ها که قلب‌های‌شان خالی از عشق است، آن‌ها که معنای برادری را نمی‌دانند، و آن‌ها که نفرت و دشمنی را در قلبِ خود پناه می‌دهند، چیزی از معنای دین نمی‌دانند».

همچنین بخوانید: پاکستان و هند فهرست زندانیان غیرنظامی را مبادله می‌کنند

اعتقاد خان به عدم خشونت و برابری و برادری انسان‌ها چنان عمیق بود که حتا تحسین گاندی و نهرو را برانگیخته و موجبات شگفتی آن‌ها را فراهم نموده بود. جواهر لعل نهرو می‌گوید: «شگفت‌آور بود که چگونه این پشتون (خان عبدالغفارخان) ایدة عدم خشونت را در مقام نظر بیش از اکثرما پذیرفت». گاندی در بارة غفارخان می‌گوید: «برای او کافی است دریابد که برای پشتون هیچ رستگاری وجود ندارد، مگر از طریق پذیرشِ تمام و کمال عدم خشونت. او به این واقعیت که پشتون جنگجوی ماهر است، افتخار نمی‌کند. او شجاعت وی را تحسین می‌کند اما گمان می‌کند که او با تشویق بیش از حد تباه شده است. او نمی‌خواهد پشتون خود را مانند اوباش جامعه ببیند. معتقد است که پشتون در استثمار و جهل نگاه داشته شده است. می‌خواهد پشتون از آن‌چه هست شجاع‌تر شود و از او می‌خواهد به شجاعتِ خود معرفت حقیقی را بی‌افزاید. او فکر می‌کند که این تنها از طریق عدم خشونت به دست می‌آید».

در حالی که پیام‌های خشونت‌پرهیزی عبدالغفارخان نیاز جامعه‌ی پشتونی پاکستان را تشکیل می‌داد و باید از آن حمایت می‌شد، دولت‌مردان آن کشور در چند دهه‌ی گذشته نه تنها که راه او را ادامه ندادند، بلکه کوشیدند مناطق قبایلی را به مرکز تجمع تروریسم بین‌المللی تبدیل کنند. همه چیز از دوره‌ی جهاد افغانستان آغاز شد. پاکستان در دوره‌ی جهاد مهم‌ترین حامی گروه‌های جهادی در برابر دولت وقت بود. آی اس آی به دلیل این‌که در پروسه‌ی جهاد افغانستان ذی‌نفع بود و از بابت آن کمک‌های مالی و تسلیحاتی فراوانی از دولت‌های غربی دریافت می‌کرد، در پشاور و مناطق قبایلی با آغوش باز از جهادگرایان بین‌المللی استقبال کرد و برای آن‌ها پناه‌گا فراهم نمودد. گفته می‌شود که در دوره جهاد درحدود ۵۰۰۰ عربستانی، ۳۰۰۰ یمنی، ۳۰۰۰ الجزایری، ۲۰۰۰ مصری، ۴۰۰ تونسی، ۳۵۰ عراقی، ۲۰۰ لیبیایی و ده ها نفر اردنی در پاکستان آمدند و از آن‌جا در جنگ علیه شوروی دوشادوش افغانستانی‌ها سهم گرفتند.

همچنین بخوانید: اخراج مهاجران از پاکستان؛ آیا در زیر کاسه نیم کاسه است؟

اگرچه جهاد افغانستان در سال ۱۳۷۱ به پیروزی رسید، اما آی اس آی باز هم آرام ننشست و به حمایت‌های خود از گروه‌های تندرو ادامه داد و به همین خاطر هزاران مدرسه‌ی دینی دیوبندی را تاسیس کرد و از آن‌ها به حیث مرکز تعلیمات ایدیولوژیک و تربیه‌ی گروه‌های افراطی استفاده نمود. آی اس آی تصور می‌کرد که می‌تواند از گروه‌های تندرو در تضعیف هند و افغانستان استفاده کند، اما این را نمی‌دانست تخمی را که خود در صوبه سرحد کاشته است روزگاری دامن‌گیر خودش خواهد شد.

اگرچه سیاست‌مداران اکثرا بار ملامتی را به عهده‌ی جامعه پشتونی پاکستان انداخته و کوشش می‌کنند تی تی پی را محصول فرهنگ رادیکال و عقب‌افتاده‌ی آنان معرفی کنند، اما واقعیت این است که مسوول رادیکالیزه‌شدن فرهنگ پشتون‌ها خود دولتِ پاکستان است. دولت‌مردان پاکستان با سیاست تروریسم‌پروری خود جغرافیایی را که خواستگاه جنبش خشونت‌پرهیزی خان عبدالغفار خان بود، به مرکز همایش افراطیون جهان و بهشت امن تروریستان تبدیل کرد.

نوشته های مرتبط :