امروز جهان، جهان رسانههاست. هر ملت برای معرفی خود به جهان، رسانهای اثرگذار دارد؛ انگلیس BBC را دارد، جهان عرب الجزیره را و آمریکا CNN را.
اما پرسش مهم این است: رسانهی فارسیزبانان چیست؟
اگر گفته شود هنوز یکی از اصلیترین رسانههای ما شعر است، اغراق نیست. زیرا تصویر جهانی فارسیزبانان هنوز بیش از هر چیز با نام شاعرانی چون سعدی، مولوی، حافظ و خیام شکل میگیرد.
در ادامه، سه نمونه از شهرت جهانی سعدی یادآوری میشود.
حکایت اول: «سعدی را میشناخت، اما حوزه فارسی را نه»
محمدعلی فروغی، نویسنده و سیاستمدار برجسته ایرانی و مؤلف کتاب سیر حکمت در اروپا، در سال ۱۳۰۷ بهعنوان نخستین نماینده ایران در جامعه ملل حضور یافت.
در یکی از نشستها در لوگانوی سوئیس، دیپلماتی خارجی از او پرسید نماینده کدام کشور است. فروغی پاسخ داد: «ایران». اما طرف مقابل متوجه نشد. او برای روشنتر شدن موضوع، نام «پرس» را بهکار برد؛ نامی که در آن زمان برای این سرزمین شناختهشدهتر بود، اما باز هم نتیجهای نداشت.
پس از چند لحظه، دیپلمات خارجی گفت:
«شاید آن منطقه، سرزمین سعدی باشد؛ همان شاعری که گفته است: بنیآدم اعضای یکدیگرند؟»
فروغی با تأیید سر تکان داد و بعدها گفت:
«او سعدی را میشناخت، اما حوزه تمدنی فارسی را نه.»
حکایت دوم: شیفتگی شاهزاده چینی به شعر سعدی
ابنبطوطه، جهانگرد مشهور قرن هشتم، حدود پنجاه سال پس از وفات سعدی به چین سفر کرد.
او در سفرنامه خود مینویسد که در دربار یک شاهزاده چینی، آوازخوانی شعری فارسی را با چنان زیبایی اجرا میکرد که شاهزاده بارها درخواست تکرار آن را داشت.
ابیات چنین بود:
تا دل به مهرت دادهام
در بحر غم افتادهام
تا در نماز ایستادهام
گویی به محراب اندری
این شعر از سعدی است و نشان میدهد که آثار او در فاصلهای کوتاه پس از زندگیاش، تا دربارهای دوردست مانند چین نیز راه یافته بود.
حکایت سوم: ردپای سعدی در نام یک رئیسجمهور فرانسه
یکی از رؤسای جمهور فرانسه، ماری فرانسوا سعدی کارنو، پنجمین رئیسجمهور جمهوری سوم این کشور بود که در سال ۱۸۸۷ به قدرت رسید.
پدربزرگ او شیفته گلستان سعدی بود و به احترام این شاعر ایرانی، نام فرزندش را «سعدی» گذاشت. این نام در نسل بعدی خانواده نیز تکرار شد و در نهایت به یک چهره سیاسی در فرانسه رسید.
جمعبندی
سعدی تنها یک شاعر نیست؛ او یک برند فرهنگی جهانی برای حوزه تمدنی زبان فارسی است. شاعری که پیش از آنکه این حوزه بهعنوان یک واحد فرهنگی شناخته شود، نام و شعرش در جهان تثبیت شده بود و مرزهای جغرافیایی و زبانی را درنوردیده است.
