مدارا؛ ضرورتی حیاتی برای هند و افغانستان

دسته: تحلیل
نویسنده: عبدالشهید ثاقب
1404/10/07
9:21 ق.ظ
بازدید: 8

پایگاه خبری تحلیلی روایت : دیروز خبری منتشر شد مبنی بر این‌که یک خانم هندیِ پیرو مذهب سیک، زمین شخصی خود را در اختیار مسلمانان قرار داده است تا مسجدی بسازند.یکی در پای این خبر کامنت گذاشته بود که این کار اصلاً ضرورتی نداشت و او می‌توانست این زمین را برای کودکستان، مکتب یا کارهای مشابه وقف کند. ظاهر این سخن شیک و منطقی به نظر می‌رسید، اما در پس آن، یکی از اساسی‌ترین نیازهای جوامع بشری ـ یعنی تساهل، تسامح و مدارا ـ نادیده گرفته شده بود.

دیروز خبری منتشر شد مبنی بر این‌که یک خانم هندیِ پیرو مذهب سیک، زمین شخصی خود را در اختیار مسلمانان قرار داده است تا مسجدی بسازند.

یکی در پای این خبر کامنت گذاشته بود که این کار اصلاً ضرورتی نداشت و او می‌توانست این زمین را برای کودکستان، مکتب یا کارهای مشابه وقف کند. ظاهر این سخن شیک و منطقی به نظر می‌رسید، اما در پس آن، یکی از اساسی‌ترین نیازهای جوامع بشری ـ یعنی تساهل، تسامح و مدارا ـ نادیده گرفته شده بود.

هند یکی از کشورهایی است که بیش‌ترین تنوع مذهبی، دینی، زبانی و فرهنگی را در خود جای داده است. به همین دلیل، بسیاری‌ها هند را نمایشگاه نژادها، زبان‌ها و فرهنگ‌ها می‌نامند. چنین جامعه‌ای اگر بخواهد ثبات و دوام داشته باشد، ناگزیر به همدیگرپذیری، تحمل و مدارا است.

هند بارها تجربه کرده است که نبود مدارا چگونه می‌تواند زندگی میلیون‌ها انسان را به خطر بیندازد و جامعه را به‌سوی جنگ، خشونت و درگیری‌های فرقه‌ای سوق دهد. یکی از تلخ‌ترین تجربه‌های تاریخی این کشور، تجزیه شبه‌قاره بر اساس مذهب است. پس از استقلال هند، تعصب مذهبی چنان شدت گرفت که مسلمانان و هندوها نتوانستند در کنار هم زندگی کنند و در نتیجه، شبه‌قاره تجزیه شد و پاکستان از آن جدا گردید. این تجزیه بسیار خونین و فاجعه‌بار بود؛ میلیون‌ها انسان کشته، آواره و ناچار به ترک خانه و کاشانهٔ خود شدند.

تعصب مذهبی در شبه‌قاره آن‌قدر نیرومند بود که حتی مهاتما گاندی نیز قربانی آن شد. گاندی، رهبر جنبش استقلال‌طلبی هند، نقش بزرگی در بیرون‌راندن استعمار بریتانیا از این کشور داشت. با این همه، او در ۳۰ ژانویهٔ ۱۹۴۸ در دهلی نو به دست یک هندوی افراط‌گرا به نام ناتهورام گودسه ترور شد. علت این ترور، حمایت گاندی از هم‌زیستی مسالمت‌آمیز هندوها و مسلمانان عنوان شده است؛ اصلی که به باور قاتلش، گاندی را «خائن به منافع هندوها» ساخته بود.

با آن‌که گاندی جان خود را در راه ترویج مدارای مذهبی از دست داد، هند همچنان مستعد شعله‌ور شدن آتش درگیری‌های مذهبی و فرقه‌ای است. این تهدید به‌ویژه در عصری که حزب بهاراتا جاناتا در قدرت قرار دارد، افزایش یافته است؛ حزبی با گرایش ملی‌گرایی هندو که هندوئیسم را برتر می‌نشاند و به مسلمانان و مسیحیان به چشم بیگانه می‌نگرد. سیاست‌های این حزب بر غیریت‌سازی افراطی و دوگانه‌سازی «ما و آن‌ها» استوار است؛ رویکردی که سبب شده هر از گاهی هندوها به مسلمانان حمله کنند و آنان را مورد آزار و اذیت قرار دهند.

در چنین شرایطی، آنچه بیش از هر چیز دیگر هند به آن نیاز دارد، مدارای مذهبی است؛ همان کاری که آن زن سیک در برابر مسلمانان انجام داد. او می‌توانست زمینش را به دولت بسپارد تا مکتب یا کودکستانی ساخته شود، اما ترجیح داد آن را در اختیار مسلمانان بگذارد تا مسجدی بنا کنند. فلسفۀ این انتخاب نیز روشن بود: او می‌دانست که در هند امروز، مدارای مذهبی از هر نیاز مادی دیگری حیاتی‌تر است.

مهم‌تر از همه این‌که بازنشر چنین خبرهایی در رسانه‌های افغانستان نیز اهمیت ویژه‌ای دارد؛ زیرا کشور ما متأسفانه سال‌هاست از افراطیت و تعصب مذهبی رنج می‌برد. اگر گفته شود که یکی از عوامل عمده جنگ و خشونت در صد سال اخیر افغانستان، افراط‌گرایی و تعصب مذهبی بوده است، سخنی به گزاف گفته نشده است.

همین اکنون در افغانستان گروهی بر سر قدرت است که مردم را به جرم ریش نگذاشتن شلاق می‌زند و دختران را از حق آموزش محروم کرده است. در چنین فضایی، بازنشر خبرهایی از هم‌زیستی، احترام متقابل و مدارا می‌تواند نقشی هرچند کوچک، اما مؤثر در ترویج روحیۀ تساهل و همدیگرپذیری ایفا کند.

تسامح و مدارا تنها نیاز حیاتی هند نیست؛ بلکه شاید بیش از هر جای دیگر، ضرورت امروز افغانستان باشد.

نوشته های مرتبط :