فرصتی برای صلح میان دو ملت؛ در حاشیهٔ شکاف میان طالبان و پاکستان

دسته: تحلیل
نویسنده: محمد هاشم سروری
1404/07/26
9:22 ق.ظ
بازدید: 5

پایگاه خبری تحلیلی روایت : از دل بحران، بذر تفاهم میان مردم افغانستان و پاکستان جوانه می‌زند.پس از شدت یافتن تنش‌ها میان طالبان و پاکستان، فصل تازه‌ای در روابط دو ملت گشوده شده است؛ فصلی که می‌تواند از دلِ بحران، فرصت گفت‌وگو و تفاهم میان مردم واقعی افغانستان و پاکستان را پدید آورد. سال‌هاست که روابط دو کشور در چنبرهٔ بی‌اعتمادی، مداخلات سیاسی و برداشت‌های امنیت‌ی واستخباراتی محور گرفتار مانده بود، اما اکنون، با آشکار شدن شکاف میان طالبان و حامی پیشین‌شان، زمینه برای شکل‌گیری یک گفت‌وگوی مردمی و سازنده فراهم آمده است؛ گفت‌وگویی که می‌تواند پایه‌های یک حکومت مردم‌سالار در افغانستان را تقویت کرده و مسیر زیست مسالمت‌آمیز با همسایگان را هموار سازد.

از دل بحران، بذر تفاهم میان مردم افغانستان و پاکستان جوانه می‌زند.

پس از شدت یافتن تنش‌ها میان طالبان و پاکستان، فصل تازه‌ای در روابط دو ملت گشوده شده است؛ فصلی که می‌تواند از دلِ بحران، فرصت گفت‌وگو و تفاهم میان مردم واقعی افغانستان و پاکستان را پدید آورد. سال‌هاست که روابط دو کشور در چنبرهٔ بی‌اعتمادی، مداخلات سیاسی و برداشت‌های امنیت‌ی واستخباراتی محور گرفتار مانده بود، اما اکنون، با آشکار شدن شکاف میان طالبان و حامی پیشین‌شان، زمینه برای شکل‌گیری یک گفت‌وگوی مردمی و سازنده فراهم آمده است؛ گفت‌وگویی که می‌تواند پایه‌های یک حکومت مردم‌سالار در افغانستان را تقویت کرده و مسیر زیست مسالمت‌آمیز با همسایگان را هموار سازد.

این برداشت از سخنان اخیر جان اچکزی، وزیر پیشین اطلاعات ایالت بلوچستان پاکستان، و برخی تحلیل‌گران مستقل پاکستانی چون اسد آر چودری به روشنی قابل دریافت است. اچکزی در اظهاراتی کم‌سابقه تأکید کرده است که زمان گفت‌وگوی مستقیم اسلام‌آباد با احمد مسعود، رهبر جبههٔ مقاومت ملی افغانستان، فرا رسیده تا چشم‌انداز افغانستان پساطالبان، روابط آینده با پاکستان و مسیر مبارزهٔ مشترک با تروریسم بازتعریف شود. او این رویکرد را «فرصتی راهبردی» برای پاکستان دانست تا از دل بحران کنونی، بنیان یک نظم منطقه‌ای باثبات و همکاری‌محور را پی‌ریزی کند.

در کنار این نگاه تازه، هرچند اظهارات برخی روزنامه‌نگاران پاکستانی مانند اسد آر چودری همچنان از پیش‌شرط‌های مناقشه‌برانگیز دربارهٔ واخان و دیورند سخن می‌گوید، از جمله این‌که اسلام‌آباد تنها در صورتی حاضر به حمایت از مخالفان طالبان(مردم افغانستان) خواهد بود که واخان برای همیشه بخشی از خاک پاکستان اعلام شود و مسئلهٔ خط دیورند خاتمه‌یافته تلقی گردد، او همچنین خواستار بازگشت کامل مهاجران به کشور خود، جلوگیری از ورود هرگونه عنصر مسلح از مرز افغانستان شده است. این اظهارات در حالی مطرح می‌شود که تنش‌های مرزی میان طالبان و پاکستان در هفته‌های اخیر افزایش یافته و خط دیورند همچنان یکی از محورهای اختلاف میان دو طرف باقی مانده است.

درچنین شرایطی نفسِ طرح امکان حمایت از مخالفان طالبان یا به تعبیر دقیق‌تر، مردم افغانستان نشانگر تغییری در محاسبات سیاسی اسلام‌آباد است.

در پاسخ به این ادعاها، مردم افغانستان بر این باورند که مسئلهٔ خط دیورند، بر اساس اسناد بین‌المللی و توافقات مرزی موجود، به‌عنوان سرحد رسمی میان افغانستان و پاکستان پذیرفته شده است . هرگونه تلاش برای بازتعریف این مرز، برخلاف قوانین بین‌المللی و واقعیت‌های ژئوپلیتیکی منطقه خواهد بود و نمی‌تواند مبنای مشروعیتی برای اعمال شرط‌گذاری بر افغانستان قرار گیرد.

با این حال، در سایر مسائل مرتبط از جمله مدیریت مرزها، بازگشت مهاجران، جلوگیری از نفوذ گروه‌های مسلح و همکاری‌های امنیتی امکان گفت‌وگو و رسیدن به توافق‌های عملی و سازنده وجود دارد. این نوع همکاری‌ها باید بر پایهٔ احترام متقابل، وجود حکومت مشروع ،رعایت حاکمیت ملی افغانستان و حفظ منافع مشترک منطقه‌ای شکل گیرد، نه بر اساس طرح‌های شرط‌گذارانه یا فشارهای یک‌طرفه. تنها در چنین چارچوبی است که می‌توان به ثبات و امنیت پایدار در مرزهای مشترک و منطقه دست یافت.

در نهایت، بحران جاری میان طالبان و پاکستان را باید نه به‌مثابهٔ تهدید، بلکه به‌عنوان فرصتی برای بازسازی روابط دو ملت نگریست. تجربهٔ تاریخی نشان داده است که گروه‌های مسلح و پروژه‌های استخباراتی گذرا هستند، اما پیوندهای فرهنگی، زبانی و انسانی میان مردم افغانستان و پاکستان، ریشه در تاریخ و جغرافیا دارد. نمونهٔ بارز این پیوندها را می‌توان در سرود ملی فارسی پاکستان دید که میراث زبان فارسی و هویت مشترک فرهنگی را بازتاب می‌دهد، و نیز در اشعار اقبال لاهوری که پیام وحدت و همزیستی مردمان این منطقه را با زبان فارسی بیان کرده است.

اگر رهبران مردم افغانستان که به مردمسالاری می‌اندیشند، و سیاستمداران پاکستان بتوانند از این بستر تاریخی بهره گیرند و به‌جای منطق نفوذ و فشار، منطق گفت‌وگو و همزیستی را پیش ببرند، آیندهٔ جنوب آسیا نه میدان رقابت و تضاد، بلکه صحنهٔ همکاری، تفاهم و صلح پایدار خواهد بود.

نوشته های مرتبط :