عید فطر؛ جشن نوآفرینی و باززایی

دسته: تحلیل
نویسنده: عبدالنصیر ایازی
1404/01/11
5:40 ق.ظ
بازدید: 17

پایگاه خبری تحلیلی روایت : واژه‌ی «فطر» در آیات متعدد قرآن کریم ذکر شده است. علاوه بر کاربرد آن در سوره های گوناگون، خداوند سوره‌ی را به نام «انفطار» برگزیده است و یکی از اسما خداوند هم «فاطر» است. «إِلَّا الَّذِي فَطَرَنِي فَإِنَّهُ سَيَهْدِينِ» سوره زخرف، آیه ۲۷

واژه‌ی «فطر» در آیات متعدد قرآن کریم ذکر شده است. علاوه بر کاربرد آن در سوره های گوناگون، خداوند سوره‌ی را به نام «انفطار» برگزیده است و یکی از اسما خداوند هم «فاطر» است.
«إِلَّا الَّذِي فَطَرَنِي فَإِنَّهُ سَيَهْدِينِ» سوره زخرف، آیه ۲۷

«جز آن خدایی که مرا از نیستی آفرید؛ بیگمان او مرا راهنمایی خواهد کرد.»
در این آیه، واژه‌ی «فطر» به معنای آفرینش یا آفریدن از عدم به کار رفته است.
عبدالعلی بازرگان، مفسر و قرآن‌شناس، در تفسیر این آیه چنین میگوید: دو فعل «خلق» آفریدن و «فطر» نوآفرینی از نظر معنایی متمایزند. «خلق» میتواند تکرارپذیر یا مبتنی بر سابقه‌ای باشد، چنانکه انسان‌ها نیز در صنعت و ساختن از آن بهره میگیرند. اما «فطر» به معنای شکافتن پرده‌ی عدم و آفرینشی بی‌سابقه و نوین است؛ خلقتی که از هیچ، چیزی پدید می‌آورد. این همان دلیلی است که حضرت ابراهیم (ع) در برابر قومش برای اثبات حقانیت پروردگار بیان میکرد.

چرا این عید را «فطر» مینامیم؟
رمضان ماه تربیت‌گاه الهی است؛ دوره‌ای که انسان با تمرین تقوا و پالایش روح، خود را از قید خواهش‌های نفسانی رها میکند و پس از سی روز، همچون موجودی تازه متولد شده از این مکتب بیرون می‌آید. این «تولد دوباره» همان «نوآفرینی» است که در واژهی «فطر» نهفته است. انسان پس از یک ماه مهمانی خدا، با شکستن قالبهای پیشین، طرحی نو در وجود خود می‌افکند و به تعبیر حافظ:
بیا تاگل برافشانیم و می در ساغر اندازیم
فلک را سقف بشکافیم و طرحی نو در اندازیم
اشاره حافظ به «شکستن سقف فلک» و «طرح نو درانداختن»، تجسمی ادبی از همان «فطر» قرآنی است. زمانی که انسان از حصار نفس و هوس‌های زمینی رها میشود، همچون خداوندِ «فاطر»، توانایی آفرینش وجودی نوین را می‌یابد. عید فطر تنها جشن پایان روزه نیست، بل نماد شکستن مرزهای کهنه و خلق خودِ اصیل و متعالی است.

امیدوارم از پیامهای ماه رمضان، این تربیتگاه نفس، و از جشن عید فطر به درستی بهره برده باشیم.