در سایهٔ سانسور؛ روز جهانی مطبوعات و خاموشی صدای حقیقت در افغانستان

دسته: تحلیل
نویسنده: شهرام خراسانی
1405/02/05
10:46 ق.ظ
بازدید: 2

پایگاه خبری تحلیلی روایت : امروز، روز جهانی مطبوعات است. این روز در حالی فرا می‌رسد که افغانستان در یکی از تاریک‌ترین دوره‌های تاریخ معاصر خود از نظر آزادی بیان و فعالیت‌های رسانه‌ای به سر می‌برد. مطبوعات که به‌عنوان رکن اساسی آگاهی‌بخشی، نظارت بر قدرت و بازتاب صدای مردم شناخته می‌شوند، در فضای کنونی افغانستان یا به‌طور کامل خاموش شده‌اند یا زیر فشار شدید سانسور و محدودیت‌ها نفس می‌کشند. این وضعیت نه‌تنها بیانگر محدود شدن آزادی‌های مدنی است، بلکه نشان‌دهندهٔ بحران عمیق در ساختار فرهنگی و اجتماعی کشور نیز می‌باشد. در چنین شرایطی، روز جهانی مطبوعات می‌تواند فراهم کننده‌ی فرصتی برای تأمل جدی بر وضعیت آزادی بیان و سرنوشت رسانه‌ها در افغانستان بدل باشد؛ سرنوشتی که مستقیماً با آیندهٔ آگاهی، عدالت و توسعه در این جامعه گره خورده است. وقتی صدای رسانه‌ها خاموش شود، جامعه نیز به‌تدریج توان دیدن، شنیدن و درک واقعیت‌های خود را از دست می‌دهد.

امروز، روز جهانی مطبوعات است. این روز در حالی فرا می‌رسد که افغانستان در یکی از تاریک‌ترین دوره‌های تاریخ معاصر خود از نظر آزادی بیان و فعالیت‌های رسانه‌ای به سر می‌برد. مطبوعات که به‌عنوان رکن اساسی آگاهی‌بخشی، نظارت بر قدرت و بازتاب صدای مردم شناخته می‌شوند، در فضای کنونی افغانستان یا به‌طور کامل خاموش شده‌اند یا زیر فشار شدید سانسور و محدودیت‌ها نفس می‌کشند. این وضعیت نه‌تنها بیانگر محدود شدن آزادی‌های مدنی است، بلکه نشان‌دهندهٔ بحران عمیق در ساختار فرهنگی و اجتماعی کشور نیز می‌باشد. در چنین شرایطی، روز جهانی مطبوعات می‌تواند فراهم کننده‌ی فرصتی برای تأمل جدی بر وضعیت آزادی بیان و سرنوشت رسانه‌ها در افغانستان بدل باشد؛ سرنوشتی که مستقیماً با آیندهٔ آگاهی، عدالت و توسعه در این جامعه گره خورده است. وقتی صدای رسانه‌ها خاموش شود، جامعه نیز به‌تدریج توان دیدن، شنیدن و درک واقعیت‌های خود را از دست می‌دهد.

مطبوعات در بند سانسور و سرکوب

با گذشت چند سال از حاکمیت طالبان، فضای رسانه‌ای افغانستان به‌شدت محدود و کنترل‌ شده است. بسیاری از رسانه‌های آزاد که زمانی نقش مهمی در اطلاع‌رسانی، نقد قدرت و بازتاب صدای مردم داشتند، یا مسدود شده‌اند یا مجبور به خودسانسوری گسترده. در چنین شرایطی، خبرنگاری که روزگاری نماد جسارت و حقیقت‌جویی بود، اکنون به حرفه‌ای پرخطر تبدیل شده است.

گزارش‌های متعدد نشان می‌دهد که شمار زیادی از خبرنگاران به دلیل انجام وظایف حرفه‌ای‌شان بازداشت، زندانی و حتی شکنجه شده‌اند. این برخوردها نه‌تنها نقض آشکار حقوق بشر است، بلکه پیامی روشن به سایر فعالان رسانه‌ای می‌فرستد: سکوت کنید یا هزینهٔ سنگین بپردازید. در نتیجه، بسیاری از خبرنگاران یا کشور را ترک کرده‌اند یا از ترس جان و امنیت خود، از فعالیت دست کشیده‌اند.

از سوی دیگر، محدودیت در چاپ و انتشار کتاب‌های جدید، به‌ویژه در حوزه‌های سیاسی، اجتماعی و فکری، ضربهٔ دیگری بر پیکر فرهنگ و آگاهی عمومی وارد کرده است. وقتی تولید و توزیع دانش با مانع مواجه شود، جامعه به‌تدریج در یک چرخهٔ بسته از ناآگاهی و انفعال گرفتار می‌ماند. چنین فضایی به‌طور طبیعی به نفع ساختارهای استبدادی عمل می‌کند، زیرا نبود آگاهی، امکان پرسشگری و مطالبه‌گری را از میان می‌برد. شاید این مهم‌ترین عامل این سانسور جدی از سوی حکومت استبدادی طالبان است.

فرجام سخن اینکه؛

در روز جهانی مطبوعات، افغانستان نه‌تنها شاهد غیبت رسانه‌های آزاد است، بلکه با یک بحران عمیق در عرصهٔ آزادی بیان و گردش اطلاعات روبه‌روست. ادامهٔ این وضعیت، آینده‌ای مبهم و نگران‌کننده را برای جامعه رقم می‌زند؛ جامعه‌ای که بدون دسترسی به اطلاعات آزاد و مستقل، نمی‌تواند مسیر رشد، توسعه و عدالت را طی کند.

بازگشت به یک وضعیت سالم و پویا، مستلزم تغییر وضعیت سیاسی موجود، به‌رسمیت شناختن آزادی رسانه‌ها، پایان دادن به سرکوب خبرنگاران و ایجاد فضایی امن برای تولید و نشر اندیشه است. در غیر این صورت، سکوت تحمیلی بر مطبوعات، به خاموشی تدریجی صدای جامعه خواهد انجامید؛ خاموشی‌ای که پیامدهای آن، تنها محدود به امروز نخواهد بود، بلکه نسل‌های آینده را نیز در بر خواهد گرفت.

نوشته های مرتبط :