افغانستان طالبانی؛ خط مقدم صدور بی‌ثباتی به منطقه

دسته: تحلیل
نویسنده: روح‌الیمین روحانی
1404/02/15
9:41 ق.ظ
بازدید: 11

پایگاه خبری تحلیلی روایت : پس از تسلط دوباره طالبان بر افغانستان، نه تنها فضای داخلی این کشور به سمت انجماد سیاسی، اجتماعی و مذهبی سوق یافته، بلکه آثار و تبعات خطرناک این تحول، به‌صورت خزنده و تدریجی در حال گسترش در سطح منطقه است. میزبانی افغانستان از گروه‌های مسلح و غیر مسلح مخالف دولت‌های منطقه، به‌ویژه تاجیکستان، زنگ خطری جدی برای امنیت جمعی در آسیای مرکزی و جنوب آسیاست. آنچه امروز در ظاهر پناه سیاسی جلوه می‌کند، ممکن است فردا به تشویق مستقیم به شورش و ترور تبدیل شود. در نگاه نخست، طالبان گروهی سنت‌گرا با تفسیری خاص از دین به‌نظر می‌رسند؛ اما در لایه‌های عمیق‌تر، این گروه به مهره‌ای در بازی‌ای بزرگ‌تر تبدیل شده که هدف آن، بی‌ثبات‌سازی منطقه، تضعیف ساختارهای حکمرانی و تهی‌سازی تدریجی دولت، ملت‌های مستقل از درون است.

پس از تسلط دوباره طالبان بر افغانستان، نه تنها فضای داخلی این کشور به سمت انجماد سیاسی، اجتماعی و مذهبی سوق یافته، بلکه آثار و تبعات خطرناک این تحول، به‌صورت خزنده و تدریجی در حال گسترش در سطح منطقه است. میزبانی افغانستان از گروه‌های مسلح و غیر مسلح مخالف دولت‌های منطقه، به‌ویژه تاجیکستان، زنگ خطری جدی برای امنیت جمعی در آسیای مرکزی و جنوب آسیاست.
آنچه امروز در ظاهر پناه سیاسی جلوه می‌کند، ممکن است فردا به تشویق مستقیم به شورش و ترور تبدیل شود.
در نگاه نخست، طالبان گروهی سنت‌گرا با تفسیری خاص از دین به‌نظر می‌رسند؛ اما در لایه‌های عمیق‌تر، این گروه به مهره‌ای در بازی‌ای بزرگ‌تر تبدیل شده که هدف آن، بی‌ثبات‌سازی منطقه، تضعیف ساختارهای حکمرانی و تهی‌سازی تدریجی دولت، ملت‌های مستقل از درون است.
از سال ۲۰۲۱ تاکنون، نوع تعامل طالبان با کشورهای منطقه، به‌ویژه در قبال گروه‌های اپوزیسیون مسلح، نشان می‌دهد که این گروه تنها در پی کنترل افغانستان نیست، بلکه در حال فراهم‌سازی بستری برای صدور افراط‌گرایی به کشورهای همسایه است.
رونمایی از رهبر اپوزیسیون تاجیکستان در افغانستانِ تحت حاکمیت طالبان، تنها نوک کوه یخ است.
طالبان نه‌تنها پناهگاه فیزیکی، بلکه پشتوانه تبلیغاتی، نظامی و لجستیکی برای این جریان‌ها فراهم کرده‌اند.
این پدیده یادآور دوران ظهور داعش در خاورمیانه است، با این تفاوت که طالبان، برخلاف داعش، در نگاه برخی کشورها از مشروعیت سیاسی نسبی و جایگاه دیپلماتیک برخوردارند. همین مسئله، کنترل و مهار آن‌ها را دشوارتر و در عین حال، خطرناک‌تر می‌سازد.
طالبان با حفظ روابط فعال با شبکه‌هایی نظیر القاعده، تحریک طالبان پاکستان (TTP)، جماعت انصارالله، جنبش اسلامی ترکستان شرقی و داعش شاخه خراسان، اکنون به کانون تهدیدات ترکیبی، از تروریسم و افراط‌گرایی گرفته تا قاچاق انسان و مواد مخدر، مبدل شده‌اند.
از سوی دیگر، نهادهای رسمی طالبان همچون وزارت امر به معروف و اداره استخبارات، به بازوهای نرم سرکوب مخالفان داخلی، به‌ویژه زنان، و گسترش تفکر افراطی تبدیل شده‌اند.
اکثر کشورهای منطقه در برابر طالبان، با نوعی سردرگمی راهبردی مواجه‌اند. برخی از این کشورها به امید ثبات، به گفت‌وگو و تعامل روی آورده‌اند؛ در حالی‌که این رویکرد، تنها به تثبیت حاکمیت افراط‌گرایی و سرکوب بیشتر مردم افغانستان انجامیده است.
طالبان با بهره‌گیری از این فضا، در حال طراحی نظمی ایدئولوژیک و فراملی هستند که نه‌تنها مرزهای جغرافیایی فعلی را به رسمیت نمی‌شناسد، بلکه مستقیماً موجودیت دولت-ملت‌ها را نیز تهدید می‌کند.

افغانستان تحت سلطه طالبان دیگر یک کشور منزوی نیست؛ بلکه به‌مرور زمان به کارخانه‌ای برای تولید بحران‌های امنیتی، اجتماعی و مذهبی در سطح منطقه تبدیل خواهد شد. اگر کشورها در سیاست خود نسبت به این وضعیت بازنگری نکنند، با شکل‌گیری، کمربند افراط‌گرایی از افغانستان تا سراسر منطقه و حتی فرامنطقه، مواجه خواهیم شد.
رهبران منطقه باید درک کنند که هرگونه تعامل با این گروه واپس‌گرا، نه‌تنها مخرب، بلکه بازی خطرناک با آینده‌ای است که در آن صلح، امنیت، فرهنگ و حتی هویت ملی ملت‌ها به گروگان افراط‌گرایان واگذار خواهد شد.
فراموش نکنیم که افراط‌گرایی مرزی نمی‌شناسد؛ و آتشی که امروز در افغانستان شعله‌ور شده، فردا ممکن است دامان کل آسیا را بسوزاند.
آنان‌که امروز با طالبان، روابط سیاسی، اقتصادی و تجاری عمیق‌تری برقرار می‌کنند، در فردای این بحران، بهای سنگین‌تری پرداخت خواهند کرد.
تمامی مخالفان مسلح و غیرمسلح دولت‌های منطقه اکنون در افغانستان تحت حاکمیت طالبان پایگاه دارند و با جدیت از سوی این گروه تغذیه و پشتیبانی می‌شوند. رونمایی اخیر از رهبر مخالف حکومت تاجیکستان و استقبال گرم طالبان و حامیان رسانه‌ای آن‌ها، تنها نمونه‌ای کوچک از ویرانگری و خصومت آشکار طالبان با دولت‌های منطقه است.

نوشته های مرتبط :