در بابِ بیماری محله‌گرایی

دسته: تحلیل
نویسنده: تحریریه روایت
1401/12/14
10:22 ق.ظ
بازدید: 5

چهار سال قبل با گروهی از دوستان از سمرقند به بخارا می‌رفتیم. راننده‌ی ما یک سمرقندیِ میان‌سال بود که «اکه نادر» نام داشت. آدمِ خیلی خوش اخلاق و خنده‌رو بود و فارسی را به لهجه‌ی سمرقندی صحبت می‌کرد. می‌گفت که در دوره تجاوز اتحاد جماهیر شوروی بر افغانستان در کشور ما نیز سربازی کرده است. خاطرات بسیاری از کابل و سالنگ داشت که مدام برای ما حکایت می‌کرد.

وقتی واردِ بخارا شدیم ویلایی را برای چند روزی اجاره گرفتیم. صاحب ویلا که نیز آدم خوش اخلاقی بود شب نخست با ما رستورانت رفت. داشتیم در رستورانت غذا می‌خوردیم که یک‌باره باب بحث بر سر قدامت و پیشینه‌ی تاریخی شهرهای سمرقند و بخارا گشوده شد. دو میزبانِ ما که یکی سمرقندی و دیگری بخارایی بود، هر کدام شروع کردند به توضیح دادن در باره قدامتِ شهرهای شان. از آغاز بحث چند دقیقه‌ای نگذشته بود که جدالِ محل‌گرایانه‌ی میان شان آغاز شد و تُنِ صداها بالا رفت و شروع کردند به نفی دیگری. نزدیک بود که سرانجامِ کار به درگیری فیزیکی بینجامد، اما ما مداخله کردیم و نگذاشتیم.

سمرقند و بخارا دو شهر تاجیک‌نشین‌اند که در حالِ حاضر بخشی از قلمرو ازبکستان‌اند و سال‌ها است که تاجیکان آن دو شهر در معرض بدترین ژنوساید فرهنگی قرار دارند؛ به گونه‌ای که نزدیک است زبان فارسی در خاستگاه خود، در شهر رودکی، کاملاَ فراموش شود.

سال‌ها پیش در جایی خوانده بودم که آن‌چه باعث شده است تا تاجیکان آسیای میانه شهرهای سمرقند و بخارا را از دست داده و نتوانند یک دولت مقتدرِ تاجیکی تاسیس کنند، اختلافات محلی و محل‌گرایی شان بود. این محل‌گرایی را من در آن رستورانتِ شهر بخارا به چشم سر دیدم.

همچنین بخوانید: افغانستان و خوانش‌های سادیستی از دین

این خاطره را نوشتم تا در باره‌ی تاجیکان افغانستان صحبت کنم. تاجیکانِ افغانستان امروزه در بدترین شرایط سیاسی و فرهنگی به سر می‌برند. این قوم که تا دیروز یکی از پایه‌های اصلی قدرت در افغانستان بود، امروزه از دولت حذف گردیده‌ و تاجیکان زیر عناوینِ مختلف ترور، سرکوب و شکنجه می‌شوند. زبان فارسی را از تابلوهای دانشگاه‌ها حذف کرده‌ و در بلخ تمام نمادهای تمدنی فارسی‌زبانان را پاک‌سازی نموده‌اند. جوانان و نخبگانِ تاجیک از کشور فراری شده و در شرق و غرب عالم به دنبال پناهندگی‌اند. در چنین وضعیتی به جای این‌که جوانان ما بیایند طرحی برای نجات قوم و تمدن فارسی در افغانستان بریزند، شب و روز در تویتر اسپیس برگزار می‌کنند و به محله‌گرایی و تفرقه میان تاجیکان دامن می‌زنند. دی‌شب به یکی از اتاق‌های تویتری تاجیکان سر زدم، چنان مصرو ف نفرت‌پراکنی علیه همدیگر بودند که انگار دشمن همدیگراند. وقتی چنین وضعیتی را می‌بینم بعید نمی‌دانم که به زودی از بلخ و بدخشان و پنجشیر شروع تا به هرات و کابل دچار همان سرنوشتی شوند که شهرهای سمرقند و بخارا شده‌اند. بعید نمی‌دانم که این محله‌گرایی ما ریشه تمدنِ فارسی و فرهنگ تاجیکی را در افغانستان نیز بخشکاند. آن‌گاه چه فایده که شاعری از میان ما برخیزد و مانند لایق شیرعلی بسراید:

تاجیک اندر وطن خویش چرا متهم است؟

یا خطا رفته به تاجیک تولد شدنم؟

همه خلقان جهان انجمن آراسته اند

در سمرقند نشد ساخته نیم انجمنم

نوشته های مرتبط :