از شب یلدا در افغانستان چه خبر؟

دسته: پرونده ویژه زبان فارسی در افغانستان, تحلیل
نویسنده: عبدالشهید ثاقب
1402/09/28
12:02 ب.ظ
بازدید: 58

پایگاه خبری تحلیلی روایت : افغانستان کشوری است که می‌توان خاستگاه فرهنگ و زبان فارسی‌اش خواند. اما در این کشور فارسی‌زبان، دیری است که فرهنگ فارسی از دو طرف مورد تهاجم قرار دارد: 1) یکی از طرف افراطیون مذهبی، که فرهنگ ایران باستان را تکفیر می‌کنند؛ 2) از سوی افراطیون قومی پشتون، که پروسه پشتونیزه‌سازی افغانستان را دنبال کرده و با زبان فارسی و فرهنگ کهن ما دشمنی می‌کنند.با وجود آن‌که در بیست سال گذشته نیز مزاحمت این دو طرف بیداد می‌کرد، اما جوانان و نسل فرهیخته و تحصیل‌کرده‌ی کشور، بدون توجه به حرف‌های آنان، برای احیای هویت فارسی در افغانستان تلاش می‌کردند و این مناسبت‌ها را تجلیل می‌کردند.

در آستانه شبِ یلدا قرار داریم. شب یلدا یکی از کهن‌ترین جشن‌های ایرانِ باستان است. این جشن سال گذشته از سوی یونسکو به عنوان میراث جهانی ثبت شد.

شب یلدا، بلندترین شبِ سال می‌باشد. در این شب، خانواده‌ها با تهیه‌ی فاخرترین سفره برای شام، از جمله تهیه میوه‌های مانند انار و تربوز، گردهم آمده و با شعرخوانی، شهنامه‌خوانی و فال حافظ از این مناسبت تجلیل می‌کنند.

امروز صبحِ زود وقتی از خانه به سوی دانشگاه فردوسی در مشهد می‌رفتم با بنرهای تبلیغاتی که از سوی شهرداری شهر در باره شب یلدا در خیابان‌ها و جاده‌ها نصب شده بود، مواجه شدم.

در این بنرها از شب یلدا به عنوان بهانه‌ای برای شادزیستی در کنار هم و لبخندزدن یاد شده بود.

وقتی این بنر را دیدم، شب‌های یلدای افغانستان به یادم آمد.

بیست سال گذشته، سال‌های «احیای هویت در افغانستان» بود. وقتی از احیای هویت صحبت می‌کنم، منظورم هویت فارسی است.

افغانستان کشوری است که می‌توان خاستگاه فرهنگ و زبان فارسی‌اش خواند. اما در این کشور فارسی‌زبان، دیری است که فرهنگ فارسی از دو طرف مورد تهاجم قرار دارد: ۱) یکی از طرف افراطیون مذهبی، که فرهنگ ایران باستان را تکفیر می‌کنند؛ ۲) از سوی افراطیون قومی پشتون، که پروسه پشتونیزه‌سازی افغانستان را دنبال کرده و با زبان فارسی و فرهنگ کهن ما دشمنی می‌کنند.

با وجود آن‌که در بیست سال گذشته نیز مزاحمت این دو طرف بیداد می‌کرد، اما جوانان و نسل فرهیخته و تحصیل‌کرده‌ی کشور، بدون توجه به حرف‌های آنان، برای احیای هویت فارسی در افغانستان تلاش می‌کردند و این مناسبت‌ها را تجلیل می‌کردند.

همچنین بخوانید: فعالان زن در کابل؛ جامعه جهانی برای رفع محدودیت‌ها بر طالبان فشار بیشتر بیاورد

جشن یلدا اغلب در انجمن خراسانیان در کابل به صورت باشکوه برگزار می‌شد. نوروز در بلخ و جشن چهارشنبه سوری هم توسط سایر انجمن‌های اجتماعی و فرهنگی برگزار می‌گردید.

جالب این‌که برگزاری این جشن‌ها در افغانستان توام بود با ظهور نوع جنبش احیای هویت و احساس تعلق به ایران بزرگِ فرهنگی. در این سال‌ها مردمانِ ما نه تنها این جشن‌ها را برگزار می‌کردند و در ولایات شمالی کشور خیابان‌ها را به نام مفاخر تاریخی خراسان نام‌گذاری می‌نمودند بلکه اکثرا برای فرزندانِ خود نیز نام‌های ایرانی و شهنامه‌ای بر می‌گزیدند.

پروسه احیای هویت در افغانستان داشت به ثمر می‌نشست، تا این‌که سرانجام طالبان به قدرت رسیدند.

با تسلط مجدد طالبان متاسفانه این پروسه ناتمام ماند. زیرا طالبان هم از نگاه مذهبی و هم از لحاظ قومی با فرهنگ و رسوم مردمان فارسی‌زبان مشکل دارند.

متاسفانه دوسال می‌شود که دیگر کسی از نوروز و سده و چهارشنبه سوری و یلدا در افغانستان تجلیل نمی‌کند و از «ایران بزرگ فرهنگی» سخنی گفته نمی‌شود. نمی‌دانم سرنوشت ما فارسی‌زبانان افغانستان تا چند سال آینده چگونه رقم خواهد خورد، اما همیشه این سخن میلان کندورا به یادم می‌آید که می‌گفت: «نخستين گام براي از ميان برداشتن يک ملت، پاک کردن حافظه‌ي آن است! بايد کتاب‌هايش را، فرهنگش را، تاريخش را از بين برد! بعد بايد کسي را داشت که کتاب‌هاي تازه‌اي بنويسد، فرهنگ تازه‌اي جعل کند و بسازد، تاريخ تازه‌اي اختراع کند! کوتاه زماني بعد، ملت آن‌چه را که هست و آن‌چه را که بوده، فراموش مي‌کند!».

نوشته های مرتبط :